Ana Sayfa / FermatAI / Akademik Temel / Senaryo Atlası

Senaryo Atlası — Kırk İki Uçtan Uca Akış

Öğretmen, öğrenci, veli, yönetim ve otonom döngü senaryoları. Her senaryo sekiz adımda: tetikleyiciden kapanış sinyaline.

monografi KISIM VI-CDOI 10.5281/zenodo.21894382CC BY 4.0

0senaryo

0grup

0adım / senaryo

Bu sayfada

Sekiz adımlı sabit şablon

Şablonun sabitliği kasıtlıdır: farklı senaryolar arasındaki yapısal ortaklığın görünür olmasını sağlar. Her senaryoda insan kapısı ayrı bir adımdır.

Neden senaryo

§6C.0.1 — §6C.0.4 · 4 bölüm

01Genel bakış§6C.0.1

Önceki bölümler sistemi yapı olarak tarif etti: katmanlar, döngüler, sinyaller, roller. Ancak bir insan-makine sisteminin ne olduğu, yalnızca bileşen listesinden anlaşılmaz. Anlaşılması için, bileşenlerin bir olay karşısında nasıl birlikte hareket ettiğinin izlenmesi gerekir. Bu bölüm, 42 senaryoyu uçtan uca izler. Amaç üç yönlüdür:

Önceki bölümler sistemi yapı olarak tarif etti

katmanlar, döngüler, sinyaller, roller. Ancak bir insan-makine sisteminin ne olduğu, yalnızca bileşen listesinden anlaşılmaz. Anlaşılması için, bileşenlerin bir olay karşısında nasıl birlikte hareket ettiğinin izlenmesi gerekir. Bu bölüm, 42 senaryoyu uçtan uca izler. Amaç üç yönlüdür:

Yazılım okuru için

bileşenler arası çağrı sırasını, karar noktalarını ve kesinti mekanizmalarını göstermek.

Eğitimci okur için

her adımın hangi pedagojik gerekçeye dayandığını göstermek.

Veli ve öğrenci okuru için

sistemin somut olarak ne yaptığını, soyut ifadeler olmadan göstermek.

monografi §6C.0.1

02Sekiz adımlı şablon§6C.0.2

Her senaryo aynı sekiz adımda yazılmıştır.

Şablonun sabitliği kasıtlıdır: farklı senaryolar arasındaki yapısal ortaklığın görünür olmasını sağlar. # Adım Sorusu Tetikleyici Süreci ne başlattı? (olay, zamanlayıcı, insan talebi) Bağlam toplama Sistem hangi kaynaklardan ne okudu? İşleme Hangi motor/model çalıştı, hangi karar verildi? İnsan kapısı Kim gördü, kim onayladı? (D1) Eylem Onaydan sonra fiilen ne yapıldı?

Kapanış sinyali Sonuç nasıl geri okundu? Dayanak Hangi kuram, hangi bölüm, hangi değişmez?

monografi §6C.0.2

03Önemli uyarı — senaryolar tasarım tarifidir§6C.0.3

Bu senaryolar, sistemin tasarlanmış işleyişini tarif eder.

Belirli bir öğrenciye ait gerçek bir vaka anlatısı değildir; kişi, sayı ve sonuç ifadeleri örneklendirme amaçlıdır (§0.6, §9.7). Bir senaryonun burada yer alması, o akışın her koşulda sorunsuz çalıştığı anlamına gelmez.

Hata durumları §9.8’de ayrıca ele alınmıştır.

monografi §6C.0.3

04Gruplar§6C.0.4

Grup Odak Senaryo sayısı A Öğretmen ve rehber öğretmen 10 (A1–A10) B Öğrenci 12 (B1–B12) C Veli 7 (C1–C7) D Yönetim ve idari süreç 8 (D1–D8) E Sistem ve otonom döngü 5 (E1–E5) Toplam 42 SENARYOLARI Bu grubun ortak ilkesi §6.2’deki artırma tezidir: hiçbir senaryoda sistem öğretmenin yerine geçmez; öğretmenin göremeyeceği bilgiyi görünür kılar ve kararı öğretmene bırakır.

monografi §6C.0.4

A1 — Ders öncesi brifing

§6C.1 — §6C.5 · 5 bölüm

bölüm doluluğu

05Genel bakış§6C.1

1. Tetikleyici. Ders saatinden belirli bir süre önce çalışan zamanlayıcı; öğretmenin o gün gireceği dersler ders programından okunur.

2. Bağlam toplama. Sınıf listesi; her öğrencinin ilgili kazanımlardaki ustalık durumu; son deneme sınavında bu kazanımlarda oluşan hata yoğunluğu; geçen dersin kapanış notu; sınıfın açık ödev durumu.

3. İşleme. Sistem, sınıf düzeyinde ortak zayıflık aranır: bir kazanımda sınıfın belirgin bir bölümü eşiğin altındaysa bu, bireysel değil sınıfsal bir örüntüdür. Ayrıca bireysel uç durumlar (çok geride ya da çok ileride olan öğrenciler) ayrı işaretlenir.

4. Çıktı. Öğretmene, ders başlamadan önce kısa bir brifing: (a) sınıfın ortak zayıf kazanımları, (b) bugünkü konuya bağlanan ön koşul eksikleri, (c) adı geçen az sayıda öğrenci ve neden, (d) varsa ilgili görsel temsil önerisi (§4C.5.1).

5. İnsan kapısı. Brifing bir talimat değil bilgidir. Öğretmen okumakta, kısmen kullanmakta veya tamamen yok saymakta serbesttir. Sistem, brifingin uygulanıp uygulanmadığını denetlemez.

6. Eylem. Öğretmen ders planını, gördüğü örüntüye göre kendi mesleki muhakemesiyle ayarlar.

7. Kapanış sinyali. Dersten sonra öğretmenin kısa geri bildirimi ve sonraki ölçmelerdeki kazanım hareketi, brifingin isabet oranını değerlendirmek için birikir (§7.2).

8. Dayanak. Sınıf orkestrasyonu literatürü — öğretmenin sınırlı bilişsel kaynağını en yüksek getirili noktaya yönlendirme. §6.3, §1B.5-D14. Değişmez: D2 (öğretmen yalnızca kendi sınıfını görür).

monografi §6C.1

06A2 — Ders sonrası kapanış notu§6C.2

1. Tetikleyici. Ders bitiminde öğretmene gönderilen kısa form.

2. Bağlam toplama. Ders planı, brifingde işaretlenen noktalar, sınıfın o kazanımdaki önceki durumu.

3. İşleme. Öğretmenin serbest metin notu yapılandırılmış alanlara ayrıştırılır: işlenen kazanımlar, gözlenen güçlükler, adı geçen öğrenciler, sonraki ders için not.

4. Çıktı. Yapılandırılmış ders kaydı; ilgili öğrencilerin profillerine bağlanmış gözlem notları.

5. İnsan kapısı. Ayrıştırma sonucu öğretmene gösterilir; yanlış ayrıştırma düzeltilebilir. Öğretmenin yazdığı, sistemin yorumladığından önceliklidir.

6. Eylem. Kayıt kurumsal belleğe yazılır (§1B.5-D11).

7. Kapanış sinyali. Bu not, aynı öğrenci için sonraki brifinglerde ve rehberlik görüşmelerinde bağlam olarak yeniden okunur. Öğretmen değişse bile gözlem kalır.

8. Dayanak. Kurumsal bellek kaybı problemi (§1B.5-D11); insan gözlemi en değerli sinyal türüdür (§3.4, Ö3).

monografi §6C.2

07A3 — Sessiz öğrencinin görünür kılınması§6C.3

1. Tetikleyici. Haftalık örüntü taraması.

2. Bağlam toplama. Öğrencinin soru sorma sıklığı, etüt talebi, ödev teslim düzeni, ders içi katılım notları, son ölçme sonuçları.

3. İşleme. Aranan örüntü: performansı düşmemiş ama etkileşimi kesilmiş öğrenci. Klasik yapıda bu profil görünmez, çünkü ne notu ne davranışı alarm üretir.

4. Çıktı. Rehber öğretmene bir işaret: “bu öğrencinin etkileşim örüntüsü değişti” — teşhis değil, dikkat çağrısı.

5. İnsan kapısı. Rehber öğretmen değerlendirir. Örüntünün masum bir açıklaması olabilir (yoğun dönem, geçici hastalık, kişisel tercih). Sistem sonuç çıkarmaz.

6. Eylem. Rehber öğretmen uygun görürse görüşme yapar.

7. Kapanış sinyali. Görüşme sonucu kayda geçer; işaretin isabetli olup olmadığı, sinyalin olgunlaşma sürecine (§3.3) girdi olur. Sürekli yanlış alarm üreten bir örüntü tanımı emekliye ayrılır.

8. Dayanak. Yardım arama kaçınması (§6B.1); erken uyarı sistemleri literatürü. Değişmez: D1 (insan onayı olmadan öğrenciye temas edilmez).

monografi §6C.3

08A4 — Sınıf düzeyinde kavram yanılgısı tespiti§6C.4

1. Tetikleyici. Bir ölçme (deneme veya konu testi) sonuçlarının sisteme girmesi.

2. Bağlam toplama. Sorunun çeldiricileri, sınıfın çeldirici bazında dağılımı, kazanım eşlemesi.

3. İşleme. Kritik ayrım: rastgele yanlış ile sistematik yanlış. Sınıfın belirgin bir bölümü aynı çeldiriciye yöneldiyse, bu bilgi eksikliği değil yanlış bilgi göstergesidir — ve pedagojik müdahalesi tamamen farklıdır.

4. Çıktı. Öğretmene: hangi soruda, hangi çeldiricide, hangi oranda yığılma olduğu ve bu çeldiricinin işaret ettiği olası kavram yanılgısı.

5. İnsan kapısı. Öğretmen, önerilen yanılgı yorumunu doğrular veya reddeder. Alan uzmanlığı öğretmendedir.

6. Eylem. Öğretmen düzeltici bir ders bölümü planlar; sistem ilgili görsel temsili ve alternatif anlatımı hazır eder.

7. Kapanış sinyali. Aynı kavramı farklı biçimde ölçen bir sonraki soruda dağılımın değişip değişmediği izlenir — Bloom’un “paralel ikinci biçimlendirici test” ilkesinin uygulaması (§5.2).

8. Dayanak. Kavram yanılgısı literatürü; çeldirici analizi; ustalık öğrenmesi düzeltme döngüsü. §1B.5-D4, §5.2.

monografi §6C.4

09A5 — Etüt planlamasının önceliklendirilmesi§6C.5

1. Tetikleyici. Haftalık etüt planlama penceresi.

2. Bağlam toplama. Tüm öğrencilerin açık eksikleri, eksiklerin yaşı, öğretmen müsaitliği, ders programı, salon kapasitesi.

3. İşleme. Kısıtlı kaynağın (öğretmen saati) dağıtım problemi. Öncelik ölçütleri: eksiğin ön koşul zincirindeki konumu (alt kazanım eksikse üstünü çalışmak boşa gider), eksiğin yaşı, tekrar sayısı, sınav takvimine yakınlık.

4. Çıktı. Öğretmene önerilen etüt listesi ve her satır için gerekçe — gerekçesiz öneri sunulmaz.

5. İnsan kapısı. Öğretmen listeyi düzenler: ekler, çıkarır, sıralar. Sistemin göremediği bilgi (öğrencinin o haftaki durumu, ailevi bir mesele) öğretmendedir.

6. Eylem. Kesinleşen plan, ilgili öğrencilere ve velilere bildirilir.

7. Kapanış sinyali. Etüt sonrası ölçmede ilgili kazanımın hareketi izlenir; §5.6’daki “etüt sonrası doğrulama” halkası.

8. Dayanak. Ustalık öğrenmesinde düzeltici etkinlik (Bloom); ön koşul zinciri kuramı. §5.2, §5.6.

monografi §6C.5

kapalı döngü · temsilî kayıt

kapalı döngü

▸ senaryo.yukle(no=17) ✓
▸ tetikleyici.bekle(veli_mesaji) ✓
▸ akis.calistir(adim=8) ✓
▸ insan_onayi.bekle() ✓
▸ kapanis.sinyali_yaz() ✓

A6 — Öğretmenin doğal dille sorgu yapması — devamı

§6C.6 — §6C.10 · 5 bölüm

10A6 — Öğretmenin doğal dille sorgu yapması§6C.6

1. Tetikleyici. Öğretmenin serbest bir soru sorması: örneğin belirli bir konuda geride kalan öğrencilerini görmek istemesi.

2. Bağlam toplama. Öğretmenin rol yetkisi; sorunun hangi veri kümelerine karşılık geldiği.

3. İşleme. Doğal dil sorgusu, yapılandırılmış bir veri sorgusuna çevrilir. Kritik tasarım kararı: cevap üretici modelin belleğinden değil, veri katmanından okunur (§8.6). Model, sorguyu kurar; sayıyı uydurmaz.

4. Çıktı. Tablo veya liste + hangi ölçütle süzüldüğünün açık ifadesi.

5. İnsan kapısı. Yetki denetimi burada uygulanır: öğretmen kendi sınıfı dışına ilişkin bir sorgu kurarsa sonuç dönmez (D2).

6. Eylem. Öğretmen sonucu kullanır.

7. Kapanış sinyali. Yanlış anlaşılan sorgular, sorgu çeviri katmanının iyileştirilmesi için biriktirilir (§7.2).

8. Dayanak. Nöro-sembolik topraklama: dil yeteneği ile doğruluk garantisinin ayrılması. §8.6, §4.3.

monografi §6C.6

11A7 — Ödev ve çalışma takibinin kapatılması§6C.7

1. Tetikleyici. Ödev teslim tarihinin gelmesi.

2. Bağlam toplama. Kimin teslim ettiği, kimin kısmen yaptığı, kimin hiç başlamadığı; öğrencinin geçmiş teslim örüntüsü.

3. İşleme. Tek seferlik gecikme ile örüntü hâline gelmiş gecikme ayrılır. Birincisi normaldir; ikincisi sinyaldir.

4. Çıktı. Öğretmene özet; örüntüleşmiş durumlar ayrıca işaretli.

5. İnsan kapısı. Öğretmen kimle konuşacağına karar verir. Sistem otomatik uyarı göndermez — özellikle ceza çağrışımlı hiçbir mesaj otomatik gitmez.

6. Eylem. Öğretmen görüşür; gerekirse iş yükü yeniden ayarlanır.

7. Kapanış sinyali. Örüntünün kırılıp kırılmadığı izlenir.

8. Dayanak. Erteleme davranışı literatürü (§6B.2); ceza yerine yapısal destek yaklaşımı; Öz- Belirleme Kuramı’nda özerklik desteği (§6.4).

monografi §6C.7

12A8 — Materyal ve içerik talebi§6C.8

1. Tetikleyici. Öğretmenin belirli bir kazanım için ek materyal istemesi.

2. Bağlam toplama. Kazanım tanımı, sınıfın o kazanımdaki dağılımı, mevcut materyal envanteri, zorluk seviyesi hedefi.

3. İşleme. Üretim, mevcut kaynakların taranmasıyla başlar; boşluk varsa yeni içerik üretilir. Üretilen içerik, kaynak lisansı ve özgünlük kısıtlarına uyar.

4. Çıktı. Taslak materyal — çözümlü örnek, alıştırma seti veya görsel temsil.

5. İnsan kapısı. Zorunlu öğretmen incelemesi. Öğrenciye giden hiçbir akademik içerik, alan öğretmeninin onayı olmadan yayımlanmaz. Bu, halüsinasyon riskine karşı birincil savunmadır.

6. Eylem. Onaylı materyal dağıtılır ve kuruma ait havuza girer.

7. Kapanış sinyali. Materyalin kullanım sonrası ölçme performansına etkisi izlenir; zayıf materyal havuzdan çıkarılır.

8. Dayanak. İçerik üretim maliyetinin düşmesi (§10.6); halüsinasyon savunması (§8.6); müfredat hizalaması (§1B.3-B6).

monografi §6C.8

13A9 — Öğretmen değişimi ve devir§6C.9

1. Tetikleyici. Bir sınıfın öğretmeninin değişmesi (dönem geçişi, kadro değişikliği).

2. Bağlam toplama. Sınıfın tüm geçmişi: işlenmiş kazanımlar, ölçme geçmişi, önceki öğretmenin ders notları, bireysel gözlemler, açık eksikler.

3. İşleme. Devir brifingi oluşturulur: sınıfın kolektif profili + bireysel dikkat gerektiren durumlar + önceki öğretmenin bıraktığı notlar.

4. Çıktı. Yeni öğretmene kapsamlı bir devir dosyası.

5. İnsan kapısı. Önceki öğretmen, dosyayı gözden geçirip ekleme yapabilir. İnsan devri ortadan kaldırılmaz, desteklenir.

6. Eylem. Yeni öğretmen sınıfı sıfırdan tanımak zorunda kalmadan başlar.

7. Kapanış sinyali. Geçiş dönemindeki performans sürekliliği izlenir.

8. Dayanak. Kurumsal bellek kaybı (§1B.5-D11) — klasik yapıda en maliyetli kayıplardan biri: her öğretmen değişiminde öğrenci tanıma süreci sıfırlanır.

monografi §6C.9

14A10 — Rehber öğretmenin görüşme hazırlığı§6C.10

1. Tetikleyici. Planlanmış bir rehberlik görüşmesi.

2. Bağlam toplama. Akademik durum, eğilim yönü, önceki görüşme kayıtları ve o görüşmelerde verilen sözler, ders öğretmenlerinin gözlemleri, sınav kaygısı göstergeleri, hedef üniversite/bölüm bilgisi.

3. İşleme. Bilgi, konuşma sırası hâline getirilir: neyle başlanmalı, hangi olumlu gelişme öne çıkarılmalı, hangi konu dikkatle açılmalı.

4. Çıktı. Rehber öğretmene görüşme dosyası. İletişim Anayasası (§6.4) burada uygulanır: dilin çerçevelemesi, gelişim odaklı ifade, yargısız betimleme.

5. İnsan kapısı. Dosya bir senaryo değil, bir hazırlıktır. Görüşmenin kendisi tamamen rehber öğretmenin yönetimindedir.

6. Eylem. Görüşme yapılır.

7. Kapanış sinyali. Görüşme notu kaydedilir; verilen sözler takip kalemi hâline gelir — bir sonraki görüşmede “geçen sefer şuna karar vermiştik” bağlamı korunur.

8. Dayanak. Şiddetsiz İletişim; gelişim zihniyeti; Öz-Belirleme Kuramı (§6.4). Süreklilik ilkesi: rehberlik, kopuk görüşmeler dizisi değil sürekli bir ilişkidir. Bu grubun ortak ilkesi §5.4.3’teki Sokratik kısıttır: sistem cevabı vermez, düşünmeyi kolaylaştırır. İkinci ortak ilke §6B.15.3’tür: hiçbir senaryo yalnızca yazılımla kapanmaz; her birinde bir insan halkası vardır.

monografi §6C.10

B1 — Gece yarısı takılan öğrenci — devamı

§6C.11 — §6C.15 · 5 bölüm

15B1 — Gece yarısı takılan öğrenci§6C.11

1. Tetikleyici. Öğrencinin, kurum saatleri dışında bir soruyla sisteme başvurması.

2. Bağlam toplama. Öğrencinin sınıfı, ilgili kazanımdaki ustalık durumu, o konudaki geçmiş hataları, kullandığı kaynak.

3. İşleme. İki katmanlı karar: (a) sorunun hangi kazanıma ait olduğu, (b) öğrencinin nerede takıldığı — kavramda mı, işlemde mi, soruyu okumada mı. Bu ayrım, verilecek yardımın türünü belirler.

4. Çıktı. Cevap değil, bir sonraki adımı açan soru veya ipucu. Gerekirse ilgili görsel temsil (§4C.5.2).

5. İnsan kapısı. Bu senaryoda anlık insan onayı yoktur — akademik yardım, tanımlı müfredat sınırları içinde ve öğretmen onaylı içerik havuzundan verilir (D3, D1’in ön-onay biçimi). Konu dışına veya hassas alana çıkan her istem, insan halkasına yönlendirilir (§8.2).

6. Eylem. Öğrenci adım adım ilerler; her adımda kendi denemesi istenir.

7. Kapanış sinyali. Etkileşim kaydedilir. Kritik nokta: bu takılma, öğrencinin görünmez saatlerinden birinin görünür hâle gelmesidir (§6B.6). Ertesi günkü öğretmen brifingine ve tekrar planına girer.

8. Dayanak. VanLehn (2011) adım tabanlı öğretim; görünmez saatler problemi (§1.2, §6B.6); yardım arama kaçınmasının aşılması (§6B.1) — öğrencinin sormaktan çekindiği soruyu sorabildiği bir kanal.

monografi §6C.11

16B2 — Ustalık döngüsünün kapanması§6C.12

1. Tetikleyici. Bir kazanımda eşik altı performans.

2. Bağlam toplama. Hata türü, benzer sorulardaki örüntü, ön koşul kazanımların durumu.

3. İşleme. Ön koşul denetimi: eksik alt kazanımdaysa, üst kazanımı çalıştırmak boşa çalışmadır. Sistem zinciri aşağı doğru izler ve gerçek başlangıç noktasını bulur.

4. Çıktı. Düzeltici çalışma paketi + ardından paralel biçimde ikinci bir ölçme.

5. İnsan kapısı. Paket öğretmen onaylı içerikten kurulur; kritik durumlarda öğretmen doğrudan devreye girer.

6. Eylem. Öğrenci çalışır, ikinci ölçmeye girer.

7. Kapanış sinyali. Döngü, ikinci ölçmede eşik aşılana kadar kapanmaz. Aşıldığında kazanım aralıklı tekrar takvimine alınır (24/72/168 saat).

8. Dayanak. Bloom ustalık öğrenmesi: biçimlendirici test → düzeltici → paralel ikinci test. Tarihsel engel emek yoğunluğuydu; ölçeklenebilir hâle gelmesi §5.2’nin konusudur. Aralıklı tekrar: Ebbinghaus, FSRS.

monografi §6C.12

17B3 — Unutmanın önlenmesi§6C.13

1. Tetikleyici. Aralıklı tekrar zamanlayıcısı.

2. Bağlam toplama. Kazanımın öğrenilme tarihi, o kazanımdaki başarı geçmişi, önceki tekrar sonuçları, öğrencinin genel unutma eğrisi eğilimi.

3. İşleme. Tekrar zamanı bireysel olarak hesaplanır — sabit takvim değil, öğrenciye ve kazanıma özel aralık.

4. Çıktı. Kısa bir hatırlatma testi. Önemli tasarım kararı: tekrar, yeniden okuma değil geri getirme biçimindedir.

5. İnsan kapısı. Tekrar akışı otomatiktir; ancak sürekli başarısız olunan kazanımlar öğretmene taşınır.

6. Eylem. Öğrenci kısa tekrarı yapar.

7. Kapanış sinyali. Sonuç, bir sonraki tekrar aralığını günceller — başarılıysa aralık uzar, başarısızsa kısalır.

8. Dayanak. Test etkisi (Roediger & Karpicke): geri getirme, yeniden okumadan üstündür — bir hafta sonra yaklaşık %61’e karşı %40. Aralıklı tekrar literatürü. §5.3, §6B.3.

monografi §6C.13

18B4 — Kavramla görsel temas§6C.14

1. Tetikleyici. Öğrencinin soyut bir kavramda tekrarlayan güçlük göstermesi.

2. Bağlam toplama. Kazanım, hata türü, daha önce denenen anlatım biçimleri.

3. İşleme. Aynı anlatımı tekrarlamak yerine temsil biçimi değiştirilir: sembolik anlatım işe yaramadıysa görsel-dinamik temsile geçilir.

4. Çıktı. Konuşma akışı içinde çalışan bir simülasyon (§4C.4.1).

5. İnsan kapısı. Temsil, tanımlı kazanıma bağlıdır; bağlantısız görselleştirme üretilmez (§4C.6.2).

6. Eylem. Öğrenci parametreleri değiştirerek kavramın davranışını gözler.

7. Kapanış sinyali. Zorunlu takip: temsille temas sonrası kavramsal soru gelir. Anlama, görselin kendisiyle değil sonraki cevapla ölçülür — “akıcılık yanılsaması”na karşı savunma.

8. Dayanak. Çoklu temsil kuramı; soyut kavram güçlüğü (§6B.8); görselleştirmenin sınırları (§4C.6.1).

monografi §6C.14

19B5 — Deneme sınavı sonrası analiz§6C.15

1. Tetikleyici. Deneme sonuçlarının sisteme girmesi.

2. Bağlam toplama. Soru bazında cevaplar, süre bilgisi, kazanım eşlemesi, öğrencinin geçmiş denemeleri.

3. İşleme. Net sayısının ötesine geçilir. Ayrıştırılan katmanlar: bilgi eksiği kaynaklı yanlış, kavram yanılgısı kaynaklı yanlış, dikkat/işlem hatası, süre yönetimi kaynaklı boş, soru seçim stratejisi hatası. Bunlar tamamen farklı müdahaleler gerektirir.

4. Çıktı. Öğrenciye sadeleştirilmiş analiz; öğretmene ayrıntılı analiz.

5. İnsan kapısı. Öğrenciye giden dil, İletişim Anayasası’ndan geçer (§6.4) — düşük sonuç, yargılayıcı değil eylem odaklı biçimde çerçevelenir.

6. Eylem. Analizden çıkan eksikler, çalışma planına ve etüt önceliğine dönüşür.

7. Kapanış sinyali. Bir sonraki denemede aynı kazanımlardaki hareket izlenir — denemenin amacı ölçmek değil, yönlendirmektir.

8. Dayanak. Biçimlendirici değerlendirme kuramı; hata analizi literatürü; geri bildirim gecikmesi problemi (§6B.5).

monografi §6C.15

sinyalden karara

sinyal

karar

B6 — Çalışma planının gerçeklikle uzlaştırılması — devamı

§6C.16 — §6C.20 · 5 bölüm

20B6 — Çalışma planının gerçeklikle uzlaştırılması§6C.16

1. Tetikleyici. Haftalık plan gözden geçirme.

2. Bağlam toplama. Planlanan ile fiilen yapılan; sapmanın büyüklüğü ve yönü; sapmanın tekrar eden bir örüntü olup olmadığı.

3. İşleme. Kritik tasarım kararı: sapma öğrencinin başarısızlığı değil, planın hatası olarak ele alınır. Sürekli tutulamayan bir plan, gerçekçi olmayan bir plandır.

4. Çıktı. Yeniden ölçeklenmiş plan; gerekirse hedefin kendisinin sorgulanması.

5. İnsan kapısı. Büyük sapmalar rehber öğretmene taşınır — arkasında akademik olmayan bir neden olabilir.

6. Eylem. Plan güncellenir.

7. Kapanış sinyali. Yeni planın tutulabilirliği izlenir; iki döngü üst üste tutulmuyorsa insan görüşmesi zorunlu hâle gelir.

8. Dayanak. Plan-gerçeklik ayrışması (§6B.10); Öz-Belirleme Kuramı’nda yetkinlik algısı — sürekli tutulamayan plan, yetkinlik algısını aşındırır (§6.4).

monografi §6C.16

21B7 — Sınav kaygısının fark edilmesi§6C.17

1. Tetikleyici. Örüntü taraması: çalışma performansı ile sınav performansı arasında süreğen ve tek yönlü fark.

2. Bağlam toplama. Etüt ve ödev başarısı, deneme başarısı, sınav sırasındaki boş bırakma örüntüsü, süre kullanımı, öğretmen gözlemleri.

3. İşleme. Sistem teşhis koymaz. Ürettiği tek şey bir tutarsızlık işaretidir: “bildiğini gösterebilme” ile “bilme” arasında açılan mesafe.

4. Çıktı. Rehber öğretmene işaret — açıkça “olası açıklamalardan biri” ifadesiyle, kesin ifade olmadan.

5. İnsan kapısı. Mutlak insan kapısı. Psikolojik alan, sistemin karar alanı değildir. Değerlendirme tamamen rehber öğretmene aittir; gerekirse aile ve uzman yönlendirmesi devreye girer (§8.2).

6. Eylem. Rehber öğretmen görüşür.

7. Kapanış sinyali. İşaretin isabet oranı izlenir. Yanlış pozitif üreten bir örüntü tanımı daraltılır veya kaldırılır (§3.3).

8. Dayanak. Sınav kaygısı literatürü; kaygı-performans ilişkisi. Etik sınır: §8.2 kriz protokolü ve

monografi §6C.17

22B8 — Bireysel hızın korunması§6C.18

1. Tetikleyici. Sınıf ortalamasından belirgin sapma — iki yönde de.

2. Bağlam toplama. Öğrencinin ilerleme hızı, sınıfın hızı, kazanım bazında fark haritası.

3. İşleme. İki ayrı problem ayrı ele alınır: geride kalan için ön koşul telafisi, ileride olan için derinleşme. İkincisi klasik yapıda neredeyse hiç ele alınmaz — hızlı öğrenci “sorunsuz” sayıldığı için ihmal edilir.

4. Çıktı. Her iki yön için de ayrı çalışma önerisi; ileri öğrenci için üniversite düzeyine köprü kuran içerik (§4B.8).

5. İnsan kapısı. Öğretmen, sınıf bütünlüğünü koruyarak nasıl uygulanacağına karar verir.

6. Eylem. Farklılaştırılmış çalışma uygulanır.

7. Kapanış sinyali. Sapmanın kapanması veya derinleşmenin sürmesi izlenir.

8. Dayanak. Bireysel hız farkları (§6B.7); farklılaştırılmış öğretim literatürü; Bloom’un 2-sigma probleminin özü — sınıf temposu, hem geride hem ileride olanı cezalandırır.

monografi §6C.18

23B9 — Kaynak-müfredat hizalaması§6C.19

1. Tetikleyici. Öğrencinin elindeki kaynaktan çalışmaya başlaması.

2. Bağlam toplama. Kaynağın içeriği, öğrencinin ustalık haritası, güncel müfredat kapsamı.

3. İşleme. Kaynak taranarak öğrencinin şu anda ihtiyacı olan bölümler işaretlenir; gereksiz veya kapsam dışı bölümler ayrılır.

4. Çıktı. Kaynak üzerinde kişiselleştirilmiş bir yol haritası — “bu kitabın senin için şu anda anlamlı olan kısmı”.

5. İnsan kapısı. Öğretmen, kaynak seçimi ve kapsam kararında son sözü söyler.

6. Eylem. Öğrenci hedeflenmiş çalışır; zaman israfı azalır.

7. Kapanış sinyali. Çalışılan bölümlerin ölçme performansına etkisi izlenir.

8. Dayanak. Kaynak-müfredat uyumsuzluğu (§6B.13); bilişsel yük kuramı — ilgisiz içerik, konu dışı yük üretir.

monografi §6C.19

24B10 — Motivasyon düşüşünde temas§6C.20

1. Tetikleyici. Çalışma hacminde ve etkileşimde süreğen düşüş.

2. Bağlam toplama. Etkinlik geçmişi, son ölçme sonuçları, plan sapması, öğretmen gözlemleri, dönemsel bağlam (sınava kalan süre, tatil dönüşü).

3. İşleme. Dönemsel dalgalanma ile yapısal düşüş ayrılır. Sınav öncesi tükenmişlik örüntüsü ayrıca aranır.

4. Çıktı. Rehber öğretmene işaret + öğrenciye hiçbir otomatik mesaj gitmez.

5. İnsan kapısı. Bu senaryoda otomatik temas yasağı özellikle katıdır. Motivasyon düşüşünde gönderilen otomatik bir “hadi çalış” mesajı, faydadan çok zarar verir — dışsal baskı, içsel motivasyonu aşındırır.

6. Eylem. Rehber öğretmen, insan olarak temas eder.

7. Kapanış sinyali. Görüşme sonrası eğilim izlenir.

8. Dayanak. Öz-Belirleme Kuramı: özerklik, yetkinlik, aidiyet. Dışsal ödül/baskının içsel motivasyonu zayıflatması. Tükenmişlik literatürü (§6B.9). §6.4.

monografi §6C.20

B11 — Öğrencinin kendi verisini görmesi — devamı

§6C.21 — §6C.25 · 5 bölüm

25B11 — Öğrencinin kendi verisini görmesi§6C.21

1. Tetikleyici. Öğrencinin kendi ilerleme ekranını açması.

2. Bağlam toplama. Ustalık haritası, eğilim, tamamlanan ve bekleyen kazanımlar.

3. İşleme. Sunum kararı belirleyicidir: sıralama ve akran karşılaştırması gösterilmez; kendi geçmişine göre değişim gösterilir.

4. Çıktı. Öğrenciye anlaşılır bir ilerleme görünümü; ne yaptığı ve sırada ne olduğu.

5. İnsan kapısı. Ekranın çerçeveleme dili İletişim Anayasası’ndan geçer.

6. Eylem. Öğrenci kendi durumunu görür.

7. Kapanış sinyali. Kendi verisini izleyen öğrencinin plan uyumundaki değişim izlenir.

8. Dayanak. Öz-düzenlemeli öğrenme literatürü; gelişim zihniyeti — karşılaştırma değil kendi eğilimi. Ölçülebilirliğin gölge yüzü (§6.6): sıralama göstermek, ölçmeyi hedefe dönüştürür ve öğrenmeyi bozar.

monografi §6C.21

26B12 — Mezun ve tercih dönemi§6C.22

1. Tetikleyici. Sınav sonuçlarının açıklanması ve tercih döneminin başlaması.

2. Bağlam toplama. Öğrencinin puanı ve sıralaması, hedefleri, ilgi alanları, geçmiş yıl yerleşme verileri, kayıtlı rehberlik görüşmeleri.

3. İşleme. Sayısal analiz (sıralama-program eşleşmesi) hazırlanır. Sistem tercih önermez — olasılık aralıklarını ve seçenek kümesini görünür kılar.

4. Çıktı. Rehber öğretmene analiz dosyası; öğrenciye bilgilendirici görünüm.

5. İnsan kapısı. Tercih, hayat kararıdır. Karar öğrenci ve ailesine, danışmanlık rehber öğretmene aittir. Bu, D1’in en katı uygulandığı senaryolardan biridir.

6. Eylem. Tercih görüşmeleri yapılır.

7. Kapanış sinyali. Yerleşme sonuçları, sonraki yılların rehberlik bilgi tabanına girer — kurumsal bellek birikir (§7.6).

8. Dayanak. Kariyer rehberliği literatürü; karar destek sistemlerinde “öneri” ile “bilgi sunma” ayrımı. §0.6 etik beyanı: yüksek etkili kararlarda sistem karar vermez. Bu grubun ortak ilkesi §1B.5-D12’deki asimetri problemidir: veli, çocuğunun öğrenme sürecine ilişkin en az bilgiye sahip taraftır ve bu bilgisizlik çoğu zaman kaygıya, kaygı da öğrenci üzerinde baskıya dönüşür.

monografi §6C.22

27C1 — Düzenli bilgilendirme§6C.23

1. Tetikleyici. Periyodik bilgilendirme zamanlayıcısı.

2. Bağlam toplama. Dönem içi ilerleme, katılım, tamamlanan çalışmalar, öğretmen notlarının velide paylaşılabilir bölümü.

3. İşleme. İçerik seçimi kritik: sıralama ve akran karşılaştırması paylaşılmaz. Paylaşılan, çocuğun kendi ilerlemesi ve somut yapılan işlerdir.

4. Çıktı. Sade, jargonsuz bir özet. Eğitim terminolojisi kullanılmaz.

5. İnsan kapısı. Veliye giden her iletişim, kurumsal onay akışından geçer (§8.4). Otomatik gönderim yoktur.

6. Eylem. Bilgilendirme iletilir.

7. Kapanış sinyali. Veli geri dönüşleri ve soru örüntüleri, bilgilendirme içeriğinin iyileştirilmesine girdi olur.

8. Dayanak. Veli-kurum bilgi asimetrisi (§6B.12); iletişimde çerçeveleme (§6.4). Değişmez: D2 (veli yalnızca kendi çocuğunu görür), D1 (insan onayı).

monografi §6C.23

28C2 — Velinin soru sorması§6C.24

1. Tetikleyici. Velinin bir soru iletmesi.

2. Bağlam toplama. Sorunun konusu, çocuğun ilgili verisi, velinin yetki kapsamı.

3. İşleme. Soru sınıflandırılır: bilgi sorusu (yanıtlanabilir), pedagojik değerlendirme sorusu (rehber öğretmene), idari/mali soru (yönetime), hassas konu (doğrudan insan halkasına).

4. Çıktı. Sınıfa göre ya doğrudan bilgi ya da yönlendirme.

5. İnsan kapısı. Pedagojik ve hassas sorularda hiçbir otomatik yanıt üretilmez. Bu, sistemin en katı sınırlarından biridir: çocuk hakkında değerlendirme, insanın işidir.

6. Eylem. İlgili kişi yanıtlar.

7. Kapanış sinyali. Sık gelen sorular, düzenli bilgilendirme içeriğine eklenerek asimetrinin kaynağı azaltılır.

8. Dayanak. §8.2 kademeli yönlendirme; §8.4 iletişim yönetişimi.

monografi §6C.24

29C3 — Veli görüşmesi hazırlığı§6C.25

1. Tetikleyici. Planlanmış veli görüşmesi.

2. Bağlam toplama. Akademik durum, eğilim, öğretmen gözlemleri, önceki görüşme kayıtları ve o görüşmede verilen sözler.

3. İşleme. Görüşme dosyası hazırlanır: hangi olumlu gelişme öne çıkarılmalı, hangi konu nasıl açılmalı, hangi somut adım önerilmeli.

4. Çıktı. Rehber öğretmene hazırlık dosyası; velide bırakılacak somut bir eylem önerisi taslağı.

5. İnsan kapısı. Görüşmeyi rehber öğretmen yönetir; dosya yalnızca hazırlıktır.

6. Eylem. Görüşme yapılır.

7. Kapanış sinyali. Görüşmede kararlaştırılanlar takip kalemi olur; bir sonraki görüşmede süreklilik korunur.

8. Dayanak. Veli katılımı literatürü: yapılandırılmış ve somut veli katılımının öğrenci başarısıyla ilişkisi. §6.4 iletişim ilkeleri.

monografi §6C.25

C4 — Kaygılı veli — devamı

§6C.26 — §6C.30 · 5 bölüm

30C4 — Kaygılı veli§6C.26

1. Tetikleyici. Velinin yoğun kaygı ifade eden bir başvurusu.

2. Bağlam toplama. Çocuğun gerçek durumu, kaygının somut bir veriye mi yoksa genel bir endişeye mi dayandığı.

3. İşleme. Kritik ayrım: veri destekli endişe ile belirsizlikten doğan kaygı. İkincisi, bilgi asimetrisinin doğrudan sonucudur ve çözümü bilgilendirmedir.

4. Çıktı. Rehber öğretmene, görüşme için hazırlanmış somut durum tablosu.

5. İnsan kapısı. Otomatik yanıt kesinlikle yoktur. Kaygılı bir veliye sistem tarafından üretilmiş sakinleştirici mesaj gönderilmesi, hem etik hem pratik olarak kabul edilemez.

6. Eylem. Rehber öğretmen insan olarak görüşür.

7. Kapanış sinyali. Kaygının kaynağı yapısalsa (bilgi eksikliği), bilgilendirme akışı düzeltilir — semptom değil neden ele alınır.

8. Dayanak. Veli kaygısının öğrenci üzerindeki baskıya dönüşmesi (§6B.9, §6B.12); §8.2.

monografi §6C.26

31C5 — Velinin evde destek olması§6C.27

1. Tetikleyici. Velinin “nasıl yardımcı olabilirim” sorusu veya rehber öğretmenin uygun görmesi.

2. Bağlam toplama. Çocuğun mevcut çalışma örüntüsü, plan uyumu, ev ortamına ilişkin bilinen bağlam.

3. İşleme. Öneri üretimi akademik değil yapısaldır: velinin konu anlatması istenmez. Önerilen, çalışma ortamı, uyku düzeni, rutin ve baskı yönetimi gibi velinin fiilen etkileyebileceği alanlardır.

4. Çıktı. Kısa, somut, uygulanabilir öneri seti.

5. İnsan kapısı. Öneriler rehber öğretmen onayıyla iletilir; her ailenin koşulu farklıdır.

6. Eylem. Veli uygular.

7. Kapanış sinyali. Çalışma örüntüsündeki değişim izlenir.

8. Dayanak. Veli katılımı literatürü: akademik müdahaleden çok yapısal destek etkilidir. Rol netliği — velinin öğretmen rolüne itilmesi çoğu durumda ilişkiyi bozar.

monografi §6C.27

32C6 — Kritik durum bildirimi§6C.28

1. Tetikleyici. Ciddi ve süreğen bir olumsuz örüntü.

2. Bağlam toplama. Örüntünün süresi, şiddeti, birden fazla göstergede doğrulanıp doğrulanmadığı.

3. İşleme. Tek göstergeye dayalı bildirim yapılmaz — çoklu doğrulama zorunludur. Yanlış alarmın maliyeti burada çok yüksektir.

4. Çıktı. Yönetim ve rehberlik birimine iç bildirim; veliye doğrudan hiçbir otomatik bildirim gitmez.

5. İnsan kapısı. Veliyle nasıl, ne zaman ve kim tarafından iletişim kurulacağına kurum karar verir.

6. Eylem. İnsan iletişimi kurulur.

7. Kapanış sinyali. Süreç, kurumsal kayda ve takibe alınır.

8. Dayanak. §8.2 üç katmanlı kriz müdahalesi; reşit olmayan bireylerle çalışmanın getirdiği yüksek özen yükümlülüğü. Değişmez: D1.

monografi §6C.28

33C7 — Veli verisinin korunması§6C.29

1. Tetikleyici. Herhangi bir veli-ilişkili veri işleme.

2. Bağlam toplama. İşlenen verinin türü, amacı, hukuki dayanağı, saklama süresi.

3. İşleme. Amaç sınırlaması ve veri minimizasyonu uygulanır: yalnızca tanımlı amaç için gerekli veri işlenir.

4. Çıktı. İşleme kaydı; velinin talep hâlinde erişebileceği şeffaflık bilgisi.

5. İnsan kapısı. Erişim ve silme talepleri kurumsal süreçle yürütülür.

6. Eylem. Talep karşılanır.

7. Kapanış sinyali. İşleme kayıtları denetlenebilir biçimde saklanır (§8.6).

8. Dayanak. KVKK ilkeleri: hukuka uygunluk, amaçla bağlantılılık, ölçülülük, saklama süresi sınırı. Veri egemenliği tezi (§8.3, Ö7) — birinci taraf mülkiyet, veri koruma açısından yapısal bir avantajdır: veri kurumdan çıkmaz. Bu grubun ortak ilkesi §10.1.4’teki maliyet kategorisi tezidir: kurumun kendi işleyişine ilişkin süreçler, dışarıdan satın alınan bir hizmet değil, kurumun kendi altyapısıdır. Ayrıca §4.7’deki bilgisayar kullanan ajan yaklaşımı bu grupta yoğunlaşır.

monografi §6C.29

34D1 — API’siz sisteme entegrasyon§6C.30

1. Tetikleyici. Öğrenci bilgi sisteminden veri okunması veya sisteme veri yazılması gereken bir iş.

2. Bağlam toplama. Hedef ekranın yapısı, gerekli alanlar, kaynak veri.

3. İşleme. Programatik arayüz bulunmayan sistemlerde, arayüzün kendisi kullanılır: ekran okunur, alanlar tanımlanır, giriş yapılır. Şema-bağımsız alan eşleştirme uygulanır — alan adları sabit varsayılmaz, ekranda görülen yapıya göre eşleşme kurulur.

4. Çıktı. Tamamlanmış işlem + işlem kaydı.

5. İnsan kapısı. İki katman: (a) kendi kendini denetleyen tamlık kontrolü — ajan, işlemi tamamladığını iddia etmeden önce sonucu ekrandan doğrular; (b) yazma işlemlerinde insan onayı.

6. Eylem. İşlem yürütülür.

7. Kapanış sinyali. Başarısız veya eksik işlemler kayda geçer; arayüz değişiklikleri tespit edilerek eşleme güncellenir.

8. Dayanak. §4.7; §1B.3-B3 (eski sistemlerin entegrasyon engeli). Bu, mimari açıdan en önemli senaryolardan biridir: kurumsal eğitim yazılımının en büyük pratik engeli olan “eski sistem entegre edilemiyor” problemini, sistemi değiştirmeden aşar.

monografi §6C.30

D2 — Kayıt ve kabul süreci — devamı

§6C.31 — §6C.35 · 5 bölüm

bölüm doluluğu

35D2 — Kayıt ve kabul süreci§6C.31

1. Tetikleyici. Yeni öğrenci başvurusu.

2. Bağlam toplama. Başvuru bilgileri, varsa önceki akademik veriler, kontenjan ve şube durumu.

3. İşleme. Evrak tamlığı denetlenir; eksikler listelenir; seviye belirleme sürecinin planlanması hazırlanır.

4. Çıktı. Yönetime kayıt dosyası özeti ve eksik listesi.

5. İnsan kapısı. Kabul kararı ve mali süreç tamamen insan yetkisindedir. Sistem yalnızca evrak ve süreç takibi yapar.

6. Eylem. Kayıt tamamlanır; öğrenci profili oluşturulur.

7. Kapanış sinyali. Seviye belirleme sonucu ilk ustalık haritasını kurar — öğrenci sisteme “boş sayfa” olarak değil, bilinen bir başlangıç noktasıyla girer.

8. Dayanak. Kanıt yakınlığı (§3.2): kurum, öğrenciyle ilgili veriyi ilk andan itibaren birinci elden üretir.

monografi §6C.31

36D3 — Şubeler arası tutarlılık§6C.32

1. Tetikleyici. Dönemsel kurumsal gözden geçirme.

2. Bağlam toplama. Şubeler bazında müfredat ilerleme durumu, ölçme takvimi uyumu, kazanım kapsama oranları.

3. İşleme. Aranan, şubeler arası başarı karşılaştırması değildir — aranan, uygulama tutarlılığıdır: aynı programın farklı şubelerde farklı hızlarda veya farklı kapsamda ilerleyip ilerlemediği.

4. Çıktı. Yönetime tutarlılık raporu; sapmaların yapısal nedenleri (kadro, takvim, salon) işaretli.

5. İnsan kapısı. Karar yönetimindedir. Rapor, personel değerlendirme aracı olarak kullanılmaz — §6.6’daki ölçülebilirliğin gölge yüzü uyarısı burada operasyonel bir kurala dönüşür.

6. Eylem. Yapısal düzeltmeler yapılır.

7. Kapanış sinyali. Sonraki dönemde sapmanın kapanması izlenir.

8. Dayanak. Uygulama sadakati (fidelity) ile yerel uyarlama gerilimi (§1B.6-E5); çok şubeli yapıda program kayması (program drift) riski.

monografi §6C.32

37D4 — Ders programı ve kaynak tahsisi§6C.33

1. Tetikleyici. Dönem başı veya program değişikliği ihtiyacı.

2. Bağlam toplama. Öğretmen müsaitliği, salon kapasitesi, sınıf mevcutları, etüt yükü, ölçme takvimi.

3. İşleme. Çok kısıtlı bir çizelgeleme problemi. Sistem, olurlu seçenekler üretir ve her seçeneğin hangi kısıtta ne kadar gerildiğini gösterir.

4. Çıktı. Alternatif program taslakları + kısıt gerilim analizi.

5. İnsan kapısı. Seçim yönetimindedir; sistemin göremediği insani ve kurumsal etkenler vardır.

6. Eylem. Program yayımlanır; brifing ve etüt akışları yeni programa bağlanır.

7. Kapanış sinyali. Uygulamada ortaya çıkan çakışmalar geri okunur.

8. Dayanak. Kurumsal kaynak kısıtı (§1B.3); §10.1.4 — bu iş dışarıdan alınan bir hizmet değil, kurumun kendi operasyonel zekâsıdır.

monografi §6C.33

38D5 — Ölçme takviminin yönetimi§6C.34

1. Tetikleyici. Dönem planlaması.

2. Bağlam toplama. Müfredat ilerlemesi, ulusal sınav takvimi, önceki deneme sonuçları, tatil ve resmî takvim.

3. İşleme. Ölçme sıklığı iki yönlü optimize edilir: çok seyrek ölçme geri bildirim gecikmesi üretir; çok sık ölçme öğrenme zamanını yer ve kaygı üretir.

4. Çıktı. Takvim önerisi + her ölçmenin kapsayacağı kazanım kümesi.

5. İnsan kapısı. Akademik kurul onayı.

6. Eylem. Takvim yayımlanır; tekrar ve etüt döngüleri buna hizalanır.

7. Kapanış sinyali. Ölçme sonrası düzeltme döngülerinin tamamlanma oranı izlenir — ölçme, düzeltme yapılamıyorsa amacına ulaşmamıştır.

8. Dayanak. Biçimlendirici değerlendirme sıklığı literatürü; geri bildirim gecikmesi (§6B.5); ölçmenin amacı (§5.2).

monografi §6C.34

39D6 — Kurumsal iletişim yönetişimi§6C.35

1. Tetikleyici. Kuruma ait dış iletişim ihtiyacı (duyuru, bilgilendirme, kurumsal içerik).

2. Bağlam toplama. İletişimin konusu, hedef kitlesi, kurumsal dil ilkeleri.

3. İşleme. Taslak üretilir; kurumsal dil ve etik kısıtlarından geçirilir: abartılı iddia yok, karşılaştırmalı reklam yok, kanıtlanamayan başarı ifadesi yok.

4. Çıktı. Taslak metin.

5. İnsan kapısı. Kurum dışına çıkan hiçbir içerik insan onayı olmadan yayımlanmaz. Bu, D1’in dışa dönük yüzüdür.

6. Eylem. Onaylı içerik yayımlanır.

7. Kapanış sinyali. Geri dönüşler kayda geçer.

8. Dayanak. §8.4 dış iletişim yönetişimi; kurumsal itibar riski; eğitim reklamcılığında etik sınırlar.

monografi §6C.35

D7 — Denetlenebilirlik ve kayıt — devamı

§6C.36 — §6C.40 · 5 bölüm

40D7 — Denetlenebilirlik ve kayıt§6C.36

1. Tetikleyici. Herhangi bir sistem eylemi.

2. Bağlam toplama. Eylemin türü, aktörü, girdisi, çıktısı, zamanı.

3. İşleme. Her eylem, kim/ne/ne zaman/hangi girdiyle biçiminde kaydedilir. Otomatik eylemler ile insan eylemleri ayrı işaretlenir.

4. Çıktı. Denetim izi.

5. İnsan kapısı. Kayıtlara erişim, rol yetkisiyle sınırlıdır (D2).

6. Eylem. Kayıt saklanır.

7. Kapanış sinyali. Bir hata veya şikâyet durumunda, kararın hangi veriye dayandığı geriye doğru izlenebilir. Bu, açıklanabilirliğin pratik biçimidir.

8. Dayanak. §8.6 denetlenebilirlik; algoritmik hesap verebilirlik literatürü; KVKK’da işleme kaydı yükümlülüğü. Reşit olmayan bireylerle çalışan bir kurumda bu, isteğe bağlı değil zorunludur.

monografi §6C.36

41D8 — Yeni personel uyumu§6C.37

1. Tetikleyici. Kuruma yeni öğretmen veya personel katılması.

2. Bağlam toplama. Rolün gerektirdiği bilgi, kurumsal süreçler, ilgili sınıf ve öğrenci geçmişi.

3. İşleme. Role göre kademeli bir uyum programı kurulur: önce kurumsal ilkeler ve iletişim anayasası, sonra süreçler, sonra sınıf devri (A9).

4. Çıktı. Uyum dosyası ve kademeli erişim planı.

5. İnsan kapısı. Uyum sürecini kıdemli personel yürütür; sistem yalnızca bilgiyi hazırlar.

6. Eylem. Uyum tamamlanır; yetkiler kademeli açılır.

7. Kapanış sinyali. İlk dönem sonunda uyum sürecinin eksikleri geri okunur.

8. Dayanak. Kurumsal bellek (§1B.5-D11); rol tabanlı erişim (D2); §6.5 ritüeller — kurumsal kültür, dokümantasyonla değil uygulamayla aktarılır. Bu grubun ortak ilkesi §7’deki öz-gelişim döngüsüdür. Buradaki senaryolarda “kullanıcı” yoktur; sistemin kendi üzerine çalıştığı süreçler anlatılır. Her birinde §7.3’teki dokuz güvenlik kapısı geçerlidir.

monografi §6C.37

42E1 — Gece döngüsü§6C.38

1. Tetikleyici. Kurumun çalışma saatleri dışında başlayan zamanlayıcı.

2. Bağlam toplama. Günün tüm etkileşim kayıtları, ölçme sonuçları, hata günlükleri, bekleyen işler.

3. İşleme. Ağır hesaplama gerektiren işler bu pencerede yapılır: ustalık haritalarının güncellenmesi, tekrar takvimlerinin yeniden hesaplanması, örüntü taramaları, ertesi günün brifinglerinin hazırlanması.

4. Çıktı. Ertesi sabah hazır bekleyen brifingler, güncel haritalar, işaretlenmiş durumlar.

5. İnsan kapısı. Gece döngüsü hiçbir dış iletişim üretmez. Ürettiği her şey, ertesi gün bir insanın önüne çıkar.

6. Eylem. Hazırlıklar tamamlanır.

7. Kapanış sinyali. Döngü sırasında oluşan hatalar sabah raporuna girer.

8. Dayanak. §7.4; asenkron işleme mimarisi. Pedagojik anlamı: öğretmen sabah işe geldiğinde, gecenin hesaplaması onun önünde hazırdır — hazırlık zamanı, insan zamanından alınmaz.

monografi §6C.38

43E2 — Sinyalin gölgeden aktife geçişi§6C.39

1. Tetikleyici. Yeni bir örüntü tanımının önerilmesi (insan gözlemi veya veri analizi kaynaklı).

2. Bağlam toplama. Örüntünün tanımı, tetikleme koşulu, geçmiş veriye uygulandığında ürettiği sonuçlar.

3. İşleme. Sinyal gölge modda başlatılır: tetiklenir, kaydedilir, ancak hiçbir eyleme yol açmaz. Belirli bir süre boyunca isabet oranı ve yanlış pozitif oranı biriktirilir.

4. Çıktı. Gölge performans raporu.

5. İnsan kapısı. Aktifleştirme kararı insana aittir. Sistem kendi sinyalini kendi kendine aktifleştiremez — bu, öz-gelişim döngüsündeki en önemli kapıdır.

6. Eylem. Onaylanırsa sinyal aktifleşir; reddedilirse tanım daraltılır veya kaldırılır.

7. Kapanış sinyali. Aktif sinyaller sürekli izlenir; performansı düşen sinyal geriye, gölgeye alınabilir. Sinyal yaşam döngüsü tek yönlü değildir.

8. Dayanak. §3.3 sinyal olgunlaşma protokolü σ = ⟨τ, π, ν, p, λ, Φ⟩. Kanıt yakınlığı (§3.2, Ö1): kurum aynı zamanda etiketleme aygıtı olduğu için, sinyalin isabeti gerçek sonuçla doğrulanabilir — üçüncü taraf bir sağlayıcının yapısal olarak yapamayacağı şey budur.

monografi §6C.39

44E3 — Sistemin kendi hatasını yakalaması§6C.40

1. Tetikleyici. Beklenmedik bir çıktı, tutarsız bir sonuç veya bir insan geri bildirimi.

2. Bağlam toplama. Hatanın oluştuğu bağlam, girdi, ilgili kod yolu, benzer geçmiş hatalar.

3. İşleme. Hata sınıflandırılır: veri hatası, mantık hatası, model çıktısı hatası, entegrasyon hatası. Her sınıfın farklı bir düzeltme yolu vardır.

4. Çıktı. Hata kaydı + kök neden analizi + düzeltme önerisi.

5. İnsan kapısı. Kritik ayrım: sistem düzeltme önerir, uygulamaz. Kod değişikliği, testten ve insan incelemesinden geçer (§7.3).

6. Eylem. Onaylı düzeltme uygulanır; regresyon testi eklenir.

7. Kapanış sinyali. Aynı hatanın tekrarı, eklenen testle engellenir. Hata, kalıcı bir öğrenmeye dönüşür.

8. Dayanak. §7.2, §9.

8. Bu senaryo, çalışmanın hata kayıtlarını neden açıkça yazdığını da açıklar: hata, gizlenecek bir kusur değil, sistemin gelişim mekanizmasının girdisidir (§4.6).

monografi §6C.40

E4 — Yetenek envanterinin güncellenmesi — devamı

§6C.41 — §6C.42 · 2 bölüm

45E4 — Yetenek envanterinin güncellenmesi§6C.41

1. Tetikleyici. Kullanılan bir sağlayıcının yeni bir yetenek sunması veya yeni bir sağlayıcının değerlendirmeye alınması.

2. Bağlam toplama. Yeni yeteneğin tanımı, ilgili görev sınıfındaki performansı, maliyeti, gecikmesi, veri işleme koşulları.

3. İşleme. Yönlendirme mantığı görev sınıfı bazlıdır, sağlayıcı bazlı değil: her görev sınıfı için o sınıfta en iyi olan seçenek kullanılır. Bu, tek sağlayıcıya bağımlılığı yapısal olarak azaltır.

4. Çıktı. Güncellenmiş yönlendirme haritası + karşılaştırmalı değerlendirme.

5. İnsan kapısı. Yeni sağlayıcı entegrasyonu, veri işleme ve KVKK uygunluk denetiminden geçmeden onaylanmaz.

6. Eylem. Yönlendirme güncellenir.

7. Kapanış sinyali. Değişimin çıktı kalitesine etkisi izlenir; kötüleşme varsa geri alınır.

8. Dayanak. §4B.3.4 kıyaslama devralımı: yetenek, tek bir sağlayıcının performansı değil, kullanılan tüm sağlayıcıların görev sınıfları üzerindeki üst zarfıdır. Kurum, her görevde o görevin en iyisine yönelebildiği için, tek bir sağlayıcının tavanına bağlı kalmaz. Ayrıca §10.4 avantaj göçü: model yeteneği metalaştıkça, ayırt edici olan model değil onu kurumsal bağlama bağlayan mimari hâline gelir.

monografi §6C.41

46E5 — Eş-yerleşik geliştirme ajanı§6C.42

1. Tetikleyici. Bir geliştirme ihtiyacı — yeni özellik, düzeltme veya iyileştirme.

2. Bağlam toplama. Kod tabanının kendisi, mevcut testler, mimari kısıtlar, ilgili kullanım kayıtları.

3. İşleme. Geliştirme ajanı, sistemle aynı sunucuda çalışır. Bu eş-yerleşiklik belirleyicidir: geliştirme, sistemin gerçek durumuna doğrudan erişebilen bir ortamda yapılır — soyut bir tarife göre değil, çalışan sistemin kendisine bakarak.

4. Çıktı. Kod değişikliği önerisi + testler.

5. İnsan kapısı. Dokuz güvenlik kapısı (§7.3) sırayla uygulanır. Otomatik olarak üretilen hiçbir değişiklik, insan incelemesi ve test geçişi olmadan üretime çıkmaz.

6. Eylem. Onaylı değişiklik yayına alınır.

7. Kapanış sinyali. Değişikliğin etkisi izlenir; geri alma yolu her zaman açık tutulur.

8. Dayanak. §7.6 bileşik gelişim vektörleri; §3.5 geliştirici-işletmeci birliği (Ö4, Ö5). Bu senaryo, tezin merkezindeki iddianın operasyonel karşılığıdır: yazılımı yazabilen ile kurumu işletenin aynı olması, geliştirme döngüsünün gün içinde kapanmasını mümkün kılar. Üçüncü taraf ilişkisinde bu döngü, sürüm takvimlerine ve önceliklendirme kuyruklarına bağlıdır (§10.1, Ö8).

monografi §6C.42

Kırk iki senaryodan çıkan yapısal örüntüler

§6C.43.1 — §6C.43.3 · 3 bölüm

47Genel bakış§6C.43.1

Senaryolar tek tek yazıldı; ancak toplu bakıldığında, tasarlanmamış ama tutarlı olarak ortaya çıkan beş örüntü görülmektedir.

Örüntü 1 — İnsan kapısı her yerdedir, ama her yerde aynı biçimde değildir. Kırk iki senaryonun tamamında bir insan halkası vardır. Ancak halkanın konumu değişir: bazı senaryolarda ön-onay (içerik havuzu öğretmen onaylıdır, kullanım anında ek onay gerekmez), bazılarında anlık onay (materyal, iletişim, kod değişikliği), bazılarında zorunlu devir (kriz, psikolojik alan, tercih kararı). Bu kademelenme, D1’in mekanik değil bağlama duyarlı bir uygulaması olduğunu gösterir. Örüntü 2 — Sistem işaret eder, insan teşhis koyar. Özellikle B7 (kaygı), A3 (sessiz öğrenci), B10 (motivasyon) ve C6 (kritik durum) senaryolarında aynı cümle tekrarlanır: sistem teşhis koymaz. Ürettiği çıktı bir dikkat çağrısıdır, bir sonuç değil. Bu ayrım, çalışmanın etik konumlanmasının senaryo düzeyindeki karşılığıdır (§0.6). Örüntü 3 — Döngü, ölçmeyle değil düzeltmeyle kapanır.

A4, A5, B2, B5 ve D5’te ortak bir yapı vardır: bir ölçmenin sonucu, ancak arkasından gelen düzeltme ve ikinci ölçmeyle anlamlıdır. Ölçme, kapanış değil açılış hareketidir. Klasik yapıda döngünün bu ikinci yarısı çoğunlukla emek kısıtı nedeniyle yapılamaz (§5.2). Örüntü 4 — Otomatik temas, en katı yasaktır. A7, B10, C4, C6 ve E1’de aynı kısıt görülür: sistem, öğrenciye veya veliye kendiliğinden duygusal veya değerlendirici bir mesaj göndermez. Bu, teknik bir sınır değil pedagojik bir karardır: yanlış zamanda gelen otomatik bir mesaj, ilişkiyi onarılması güç biçimde bozar. Örüntü 5 — Aynı mimari, farklı rollere farklı yüzey sunar. Öğretmen brifing görür, öğrenci sokratik diyalog görür, veli sade özet görür, yönetim toplu tablo görür — hepsi aynı bağlam katmanından beslenir. Bu, §4C.7.2’deki bütünleşme ilkesinin genel biçimidir ve ayrı ürünler satın alınarak elde edilemeyecek olan şeydir.

monografi §6C.43.1

48Senaryoların kapsamadığı alan§6C.43.2

Bu atlas bilinçli olarak kapsamayan bir alan bırakmaktadır: öğretmenin sınıfta anlık olarak verdiği kararlar.

Bir öğretmenin, bir öğrencinin yüzündeki ifadeyi görüp anlatımını değiştirmesi; bir sorunun sınıfta yarattığı sessizliği okuyup geri dönmesi; bir öğrenciye ne zaman baskı yapıp ne zaman geri çekileceğini bilmesi. Bunlar senaryolaştırılmamıştır çünkü senaryolaştırılamaz.

Sistemin tüm katmanları, bu kararların alındığı anı korumak ve o ana daha iyi hazırlanmış bir öğretmenin girmesini sağlamak içindir. Kararın kendisi, bu çalışmanın konusu değildir.

monografi §6C.43.2

49Bir tekrar§6C.43.3

§6B.15.3’te kurulan cümle, kırk iki senaryodan sonra tekrar edilebilir hâle gelmiştir ve tezin en yalın ifadesidir: Hiçbir senaryo yalnızca yazılımla kapanmaz.

Ve hiçbiri yalnızca kurumla da kapanmaz. Senaryoların tamamında iki koşul birlikte bulunur: bir teknik yetenek (Y1) ve bir kurumsal yetki (Y2).

Birincisi olmadan mekanizma kurulamaz; ikincisi olmadan mekanizma kurumun gerçek işleyişine bağlanamaz. Kırk iki senaryonun ortak zemini budur (§3.5).

monografi §6C.43.3

Problem tanımı

§7.1.1 — §7.1.3 · 3 bölüm

50Genel bakış§7.1.1

Üretim ortamında çalışan bir sistem, zamanla iki yönde bozulur: dış dünya değişir (sağlayıcılar, kaynak sistemler, müfredat) ve kullanım örüntüleri kendi sorunlarını üretir (beklenmedik talep biçimleri, kalite düşüşleri, verimsizlikler). Klasik yanıt, periyodik bakım ve sürüm döngüleridir. Bu çalışmadaki sistem, buna ek olarak bir öz-gözlem ve öz-iyileştirme döngüsü işletmektedir: sistem kendi davranışını gözlemler, sorun adayları üretir, insan onayına sunar ve onaylananları geri alınabilir biçimde uygular.

monografi §7.1.1

51Beş aşama§7.1.2

(2) Teşhis	Sorun adayı	Kod- farkındalıklı analiz	Kök neden hipotezi + öneri	Yenilik denetimi (zaten var mı?)
(3) Onay	Öneri kuyruğu	İnsan (yönetici)	Onay / ret / arşiv	İnsan onayı olmadan uygulama yok
(4) Uygulama	Onaylı öneri	Geliştirme ajanı	Kod veya yapılandırma değişikliği	Yedek → derleme kapısı →otomatik geri alma → denetim izi
(5) Doğrulama	Değişiklik	Test paketi + canlı gözlem	Uygulandı / geri alındı	Regresyon testleri

monografi §7.1.2

52Döngünün kritik özelliği§7.1.3

Bu döngünün literatürdeki öz-iyileştirme yaklaşımlarından farkı mekanizma değil, bağlamdır. Yansıma temelli öz-iyileştirme, çıktı eleştirisi ve yinelemeli düzeltme yaklaşımları bilinen tekniklerdir.

monografi §7.1.3

§6C.0.1Neden senaryo§6C.0.2Sekiz adımlı şablon§6C.0.3Önemli uyarı — senaryolar tasarım tarifidir§6C.0.4Gruplar§6C.1A1 — Ders öncesi brifing§6C.2A2 — Ders sonrası kapanış notu§6C.3A3 — Sessiz öğrencinin görünür kılınması§6C.4A4 — Sınıf düzeyinde kavram yanılgısı…§6C.5A5 — Etüt planlamasının önceliklendirilmesi§6C.6A6 — Öğretmenin doğal dille sorgu yapması§6C.7A7 — Ödev ve çalışma takibinin kapatılması§6C.8A8 — Materyal ve içerik talebi§6C.9A9 — Öğretmen değişimi ve devir§6C.10A10 — Rehber öğretmenin görüşme hazırlığı§6C.11B1 — Gece yarısı takılan öğrenci§6C.12B2 — Ustalık döngüsünün kapanması§6C.13B3 — Unutmanın önlenmesi§6C.14B4 — Kavramla görsel temas§6C.15B5 — Deneme sınavı sonrası analiz§6C.16B6 — Çalışma planının gerçeklikle…§6C.17B7 — Sınav kaygısının fark edilmesi§6C.18B8 — Bireysel hızın korunması§6C.19B9 — Kaynak-müfredat hizalaması§6C.20B10 — Motivasyon düşüşünde temas§6C.21B11 — Öğrencinin kendi verisini görmesi§6C.22B12 — Mezun ve tercih dönemi§6C.23C1 — Düzenli bilgilendirme§6C.24C2 — Velinin soru sorması§6C.25C3 — Veli görüşmesi hazırlığı§6C.26C4 — Kaygılı veli§6C.27C5 — Velinin evde destek olması§6C.28C6 — Kritik durum bildirimi§6C.29C7 — Veli verisinin korunması§6C.30D1 — API’siz sisteme entegrasyon§6C.31D2 — Kayıt ve kabul süreci§6C.32D3 — Şubeler arası tutarlılık§6C.33D4 — Ders programı ve kaynak tahsisi§6C.34D5 — Ölçme takviminin yönetimi§6C.35D6 — Kurumsal iletişim yönetişimi§6C.36D7 — Denetlenebilirlik ve kayıt§6C.37D8 — Yeni personel uyumu§6C.38E1 — Gece döngüsü§6C.39E2 — Sinyalin gölgeden aktife geçişi§6C.40E3 — Sistemin kendi hatasını yakalaması§6C.41E4 — Yetenek envanterinin güncellenmesi§6C.42E5 — Eş-yerleşik geliştirme ajanı§6C.43.1Kırk iki senaryodan çıkan yapısal örüntüler§6C.43.2Senaryoların kapsamadığı alan§6C.43.3Bir tekrar§7.1.1Problem tanımı§7.1.2Beş aşama§7.1.3Döngünün kritik özelliği§6C.0.1Neden senaryo§6C.0.2Sekiz adımlı şablon§6C.0.3Önemli uyarı — senaryolar tasarım tarifidir§6C.0.4Gruplar§6C.1A1 — Ders öncesi brifing§6C.2A2 — Ders sonrası kapanış notu§6C.3A3 — Sessiz öğrencinin görünür kılınması§6C.4A4 — Sınıf düzeyinde kavram yanılgısı…§6C.5A5 — Etüt planlamasının önceliklendirilmesi§6C.6A6 — Öğretmenin doğal dille sorgu yapması§6C.7A7 — Ödev ve çalışma takibinin kapatılması§6C.8A8 — Materyal ve içerik talebi§6C.9A9 — Öğretmen değişimi ve devir§6C.10A10 — Rehber öğretmenin görüşme hazırlığı§6C.11B1 — Gece yarısı takılan öğrenci§6C.12B2 — Ustalık döngüsünün kapanması§6C.13B3 — Unutmanın önlenmesi§6C.14B4 — Kavramla görsel temas§6C.15B5 — Deneme sınavı sonrası analiz§6C.16B6 — Çalışma planının gerçeklikle…§6C.17B7 — Sınav kaygısının fark edilmesi§6C.18B8 — Bireysel hızın korunması§6C.19B9 — Kaynak-müfredat hizalaması§6C.20B10 — Motivasyon düşüşünde temas§6C.21B11 — Öğrencinin kendi verisini görmesi§6C.22B12 — Mezun ve tercih dönemi§6C.23C1 — Düzenli bilgilendirme§6C.24C2 — Velinin soru sorması§6C.25C3 — Veli görüşmesi hazırlığı§6C.26C4 — Kaygılı veli§6C.27C5 — Velinin evde destek olması§6C.28C6 — Kritik durum bildirimi§6C.29C7 — Veli verisinin korunması§6C.30D1 — API’siz sisteme entegrasyon§6C.31D2 — Kayıt ve kabul süreci§6C.32D3 — Şubeler arası tutarlılık§6C.33D4 — Ders programı ve kaynak tahsisi§6C.34D5 — Ölçme takviminin yönetimi§6C.35D6 — Kurumsal iletişim yönetişimi§6C.36D7 — Denetlenebilirlik ve kayıt§6C.37D8 — Yeni personel uyumu§6C.38E1 — Gece döngüsü§6C.39E2 — Sinyalin gölgeden aktife geçişi§6C.40E3 — Sistemin kendi hatasını yakalaması§6C.41E4 — Yetenek envanterinin güncellenmesi§6C.42E5 — Eş-yerleşik geliştirme ajanı§6C.43.1Kırk iki senaryodan çıkan yapısal örüntüler§6C.43.2Senaryoların kapsamadığı alan§6C.43.3Bir tekrar§7.1.1Problem tanımı§7.1.2Beş aşama§7.1.3Döngünün kritik özelliği

Devamı

İlgili segmentler

Pedagojik zorluklar

çevir ↺

Monografinin ilgili segmenti — akış, bileşen ve kaynak çıpalarıyla.

Sayfayı aç →

İnsan katmanı

çevir ↺

Öğretmenin ve rehberin döngüdeki yeri; brifing mimarisi; İletişim Anayasası.

Sayfayı aç →

Pedagojik motor

çevir ↺

Kapalı-döngü ustalık çevrimi, bilgi izleme, aralıklı tekrar, kavram yanılgısı teşhisi ve 360° öğrenci modeli.

Sayfayı aç →

Kaynak

Bu sayfa, kurumun kendi sistemini belgeleyen açık erişimli araştırma monografisinin KISIM VI-C bölümünden aktarılmıştır. Metin yazarın kendi ifadeleriyle verilmiştir.

Monografinin tamamı → Akademik temel dizini