The Institutionally-Embedded Pedagogical Agent (IEPA): How an Educational Institution Builds, Operates and Calibrates Its Own Vertical Artificial Intelligence System

Göksal, Zeki

doi:10.5281/zenodo.21894382

Künye. Göksal, Z. (2026). The Institutionally-Embedded Pedagogical Agent (IEPA): How an Educational Institution Builds, Operates and Calibrates Its Own Vertical Artificial Intelligence System. Zenodo.
DOI 10.5281/zenodo.21894382 · ORCID 0009-0003-7161-4077 · Lisans CC BY 4.0 · Diller: İngilizce (birincil), Türkçe (paralel baskı)

Eğitim teknolojisinde yapay zekânın yaygın biçimi üçüncü-parti hizmettir: kuruma dışarıdan entegre edilen ve dışarıdan gözlenen bir sistem. Bu monografi yapısal olarak farklı bir konuşlandırma modelini belgeliyor — tek bir eğitim kurumunun içine gömülü, o kuruma ait ve günlük işleyişi içinde kalibre edilen bir pedagojik ajan. Bu sistem sınıfını Kuruma-Gömülü Pedagojik Ajan (IEPA) olarak adlandırıyor; biçimsel tanımını, referans mimarisini, pedagojik motorunu, yönetişim çerçevesini ve saha deneyimini sunuyor.

Çalışma ne söylüyor

1. Kanıt yakınlığı. Bir IEPA'nın ayırt edici yeteneği model kalitesinden değil, kanıta yakınlıktan (ground-truth proximity) doğar. Kurumun içinde, bir öngörünün doğru olup olmadığına dair geri bildirim sürekli, ucuz ve yüksek doğrulukla gelir: bir sonraki sınav yapılır, öğretmen derste gözlemler, rehber görüşmede doğrular. Kurumun kendisi etiketleme aygıtıdır. Bu koşul, model ağırlıklarını değiştirmeden durum ve kalibrasyon katmanlarında gerçekleşen parametrik olmayan, yerinde denetimli uyarlanma üretir. Buradan şu çıkar: insan onayı burada yalnızca bir güvenlik denetimi değil, denetim sinyalinin kaynağıdır.

2. Geliştirici–işletmeci birliği. Bu sistem sınıfının seyrekliğinin yapısal bir açıklaması var: böyle bir sistemi kurmak hem yazılımı yazma yetkinliğini hem de kurumsal süreci ve veriyi yeniden biçimlendirme yetkisini gerektirir. Bu iki koşulun tek bir aktörde buluşmasına geliştirici–işletmeci birliği deniyor. Literatürdeki boşluk bir yetenek eksikliğini değil, bu kesişimin nadirliğini yansıtıyor.

3. Üçüncü-parti kalite tavanı ve devredilemezlik. Dışarıya satılan bir eğitim yapay zekâsının kalitesi, satıcının mühendislik yetkinliğinden bağımsız olarak, öğrenci başına marj gereksinimiyle yukarıdan sınırlanır; çalışma bu sınırı üçüncü-parti kalite tavanı olarak tanımlıyor. Bir kurum kendi sistemini işlettiğinde bütçe çıpası abonelik ödeme isteğinden, yerine geçilen insan emeğinin değerine kayar — ulaşılabilir kaliteyi niteliksel olarak değiştiren bir maliyet kategorisi yeniden sınıflandırması. Buradan IEPA'nın devredilemezliği çıkar: başka bir kuruma satıldığında, alıcı için tanımı gereği üçüncü-parti araca dönüşür. Devredilebilir olan sistem değil, yöntemdir.

Kapsam

Monografi şunları ayrıntılandırıyor: beş katmanlı referans mimari; çok sağlayıcılı yönlendirme ve nöro-sembolik topraklama; uygulama programlama arayüzü sunmayan kurumsal sistemlerle ajan tabanlı entegrasyon; bilgi izleme (knowledge tracing) ve aralıklı tekrara dayanan öğrenme döngüsü; ustalık öğrenmesinin (mastery learning) otomatik kapalı-döngü biçimi; rol-farklılaştırılmış iletişim mimarisi; sınırlandırılmış öz-geliştirme protokolü; ve yüksek riskli bir eğitim bağlamında güvenlik ile mahremiyet yönetişimi (KVKK, 6698 sayılı Kanun).

Ayrıca beş katmana yayılan kırk problemlik bir eğitim taksonomisi, kırk iki uçtan uca işletim senaryosundan oluşan bir atlas ve bir çoğaltma kılavuzu ile kuram-algoritma çapraz tablosunu içeren altı ek yer alıyor.

Çalışmanın iddia etmediği şeyler

Bu bir sistem ve deneyim raporudur ve nedensel etki iddiası taşımaz. Tek saha kapsamı, kontrol grubunun yokluğu ve geliştirici–sahip kimliği açık sınırlılıklar olarak belirtilir; sonuncusu bir kusur değil, incelenen konuşlandırma modelinin kurucu koşulu olarak ele alınır.

Çalışma bir dürüstlük protokolü izler: yalnızca işe yarayan değil, denenip yürümeyen yaklaşımlar da ölçümleriyle kayda geçirilir. Bir iddianın denetlenebilir olması bunu gerektirir.

İndirme

Kanonik adres DOI'dir; indirme sayaçları ve sürüm geçmişi orada tutulur.

Atıf

APA 7

Göksal, Z. (2026). The Institutionally-Embedded Pedagogical Agent (IEPA): How an
educational institution builds, operates and calibrates its own vertical artificial
intelligence system. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.21894382

BibTeX

@book{goksal2026iepa,
  author    = {Göksal, Zeki},
  title     = {The Institutionally-Embedded Pedagogical Agent (IEPA): How an Educational
               Institution Builds, Operates and Calibrates Its Own Vertical Artificial
               Intelligence System},
  year      = {2026},
  publisher = {Zenodo},
  doi       = {10.5281/zenodo.21894382},
  url       = {https://doi.org/10.5281/zenodo.21894382},
  note      = {Research monograph. Parallel Turkish edition included. CC BY 4.0}
}

Önceki kayıtlarla ilişki

Bu monografi yazarın önceki çalışmalarını sürdürür; onların yerine geçmez. Tanım makalesi (DOI 10.5281/zenodo.21309306) ve teknik rapor (DOI 10.5281/zenodo.21203519) geçerliliğini korur. Monografinin 3.1.5 bölümü burada verilen yedi bileşenli biçimsel tanımı önceki altı bileşenli formülasyonla uzlaştırır; 3.1.6 bölümü kayıtlar arasındaki terim sürekliliğini kayda geçirir.

Yayınların tam listesi ve gerekçesi için: Araştırma ve Yayınlar. Sistemin kurumsal işleyişi için: FermatAI · IEPA mimarisi. Kurumun ana sitesindeki araştırma sayfası: fermategitimkurumlari.com.

Kuruma-Gömülü Pedagojik Ajan (IEPA) — Araştırma Monografisi