Her yıl temmuz ve eylül aylarında ÖSYM iki belge yayımlar: sınav sonuçlarına ilişkin sayısal bilgiler ve yerleştirme sonuçlarına ilişkin sayısal bilgiler. İkisi de sınavın gerçek ölçeğini gösterir; ama çoğu öğrenci ve veli bu belgeleri ya hiç görmez ya da haber başlıklarından ("matematik ortalaması yine düşük") ibaret sanır. Oysa belgeler, hedef koymanın en sağlam zeminidir: kaç kişiyle yarıştığınızı, ortalamanın nerede durduğunu, hangi puanın kaç adayın üstüne çıktığını söyler. Maarif Modeli'nin matematik alan becerileri arasında saydığı "veriyle çalışma ve veriye dayalı karar verme" (MAB4; MEB, 2024) tam da budur: sayıyı okumak değil, sayıdan karar üretmek.
Aşağıdaki bütün sayılar ÖSYM'nin 2026-YKS Sınav Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler (ÖSYM, 2026a) ve 2026-YKS Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler (ÖSYM, 2026b) belgelerinden alınmıştır; bizim hesapladığımız oranlar açıkça "hesaplanmıştır" diye işaretlidir.
Kaç aday: sınavın gerçek ölçeği
TYT oturumuna 2.425.627 aday başvurdu; 2.255.076'sı sınava girdi, 170.551'i girmedi. AYT'ye 1.627.970 başvurunun 1.473.113'ü, YDT'ye 203.640 başvurunun 143.270'i sınava girdi. Sınavı geçerli sayılan aday sayısı TYT'de 2.254.830, AYT'de 1.473.064, YDT'de 143.264'tür (ÖSYM, 2026a).
Bu sayılar bir şeyi netleştirir: "YKS'ye giren herkes" ile "sizinle aynı hedef için yarışan aday" aynı küme değildir. TYT'ye giren 2,25 milyon adayın önemli bir bölümü AYT'ye hiç girmez; AYT'ye giren 1,47 milyonun içinde de sayısal, eşit ağırlık ve sözel puan türleri ayrı havuzlardır. Yerleştirme belgesine göre 2026'da SAY puanı hesaplanan aday 1.135.718, EA puanı hesaplanan 1.421.290, SÖZ 1.085.698, DİL 132.826'dır (ÖSYM, 2026a, yığınsal dağılım tablosu). Hedef koyarken payda, kendi puan türünüzün havuzudur.
Test ortalamaları: "zor sınav" mı, "yöntemsiz çalışma" mı?
ÖSYM her testin ortalamasını ve standart sapmasını, hem tüm adaylar hem de ortaöğretim son sınıfında okuyan adaylar için ayrı verir (ÖSYM, 2026a). 2026'nın tablosu şöyledir (tüm adaylar; parantez içinde son sınıf adayları):
- TYT Türkçe (40 soru): 20,1 (20,5); standart sapma 8,3
- TYT Sosyal Bilimler (20 soru): 10,0 (10,2); standart sapma 4,0
- TYT Temel Matematik (40 soru): 6,4 (6,8); standart sapma 7,5
- TYT Fen Bilimleri (20 soru): 3,9 (4,3); standart sapma 5,0
- AYT Matematik (39 soru): 7,1 (7,0); standart sapma 8,9
- AYT Fizik (14 soru): 2,6 (2,7) · Kimya (13): 2,1 (2,2) · Biyoloji (13): 3,0 (3,0)
- AYT Türk Dili ve Edebiyatı (23 soru): 6,5 (6,1) · Tarih-1 (10): 2,9 · Coğrafya-1 (6): 1,9 · Tarih-2 (11): 1,9 · Coğrafya-2 (11): 2,4 · Felsefe Grubu (12): 1,8
- YDT İngilizce (80 soru): 37,6 (37,1); standart sapma 21,4
Üç okuma bu tablodan çıkar. Birincisi, ortalama aday matematikte kırk sorunun altısını, fen bilimlerinde yirmi sorunun dördünü yapıyor. Bu, sınavın çözülemez olduğunu değil, adayların büyük çoğunluğunun bu testlere hiç dokunmadan ya da yöntemsiz dokunarak girdiğini gösterir; Türkçe ve sosyalde ortalamanın soru sayısının yarısına yakın olması, farkın içerikten değil çalışma biçiminden geldiğini düşündürür. İkincisi, standart sapmanın büyüklüğü: matematikte 7,5, yani dağılım son derece geniştir. Ortalamanın bir standart sapma üstü (kabaca 14 doğru), adayı havuzun büyük bölümünün önüne geçirir; çünkü kalabalık, ortalamanın altında ve çevresinde yığılmıştır. Üçüncüsü, en az konuşulanı: son sınıf adayları ile tüm adaylar arasındaki fark küçüktür. Matematikte 6,8'e karşı 6,4; AYT matematikte son sınıflar 7,0, tüm adaylar 7,1. "Mezun yılı" kendiliğinden bir avantaj üretmiyor; bir yılı daha ne yaptığınız belirliyor. Mezun öğrenci için ikinci denemenin neden farklı kurgulanması gerektiğini anlatan yazımız bu sayıyla başlar.
Öğrenme bilimi bu tabloyu şaşırtıcı bulmaz. Ericsson ve arkadaşlarının (1993) bilinçli pratik çalışması, uzmanlık farkının süreden değil pratiğin niteliğinden geldiğini gösterir; Dunlosky ve arkadaşlarının (2013) incelemesi, öğrencilerin en çok kullandığı tekniklerin (yeniden okuma, altını çizme) en düşük etkililerden olduğunu ortaya koyar. Matematikte 40 soruda 6 doğru, "matematik zor" cümlesinin değil, "yanlış türü teşhis edilmeden çalışılmış" cümlesinin ortalamasıdır. Net artırma atlasımızda seviyeye göre doğru hamleyi anlatmıştık; ÖSYM'nin ortalaması, o atlasta en kalabalık basamağın hangisi olduğunu söyler.
Puan dağılımı: kaç aday hangi puanın üstünde?
ÖSYM sınav puanlarının yığınsal dağılımını da verir: belirli bir puanın üstünde kaç aday olduğu (ÖSYM, 2026a). 2026'da sınav puanı 400 ve üstünde olan aday sayısı TYT'de 67.394, SAY'da 58.728, EA'da 4.545, SÖZ'de 1.418, DİL'de 6.683'tür. Aynı belgede yerleştirme puanı (ortaöğretim başarı puanı eklenmiş hâli) için de dağılım vardır: yerleştirme puanı 450 ve üstü SAY adayı 63.669, 490 ve üstü 27.402, 510 ve üstü 12.887, 530 ve üstü 3.500; EA'da 430 ve üstü 12.363, 410 ve üstü 29.700, 390 ve üstü 58.772, 370 ve üstü 97.839.
Buradan iki ders çıkar. Birincisi, puan türleri birbiriyle kıyaslanmaz: SAY'da 400 üstü 58 bin aday varken EA'da 4,5 bin olması EA'nın "daha zor" olduğunu değil, puanın farklı hesaplandığını gösterir; hedef her zaman kendi puan türünün dağılımında okunur. İkincisi, dağılım sıralamanın kendisidir: yerleştirme puanı 490'ın üstündeki 27.402 SAY adayı, kabaca ilk 27 bin demektir. Bir programın 2026 giriş puanını bu tabloya koyduğunuzda, "o programa girmek için kaçıncı olmak gerekir" sorusunun cevabı belgeden okunur. Hedef bölüme göre çalışma yazımızda tıp, mühendislik, hukuk ve psikoloji programlarının 2026 giriş puanlarını tam bu tabloyla birlikte veriyoruz.
Yerleştirme: 730 bin yerleşen, 45 bin boş kontenjan
Yerleştirme belgesi (ÖSYM, 2026b) sınavın ikinci yarısını anlatır. Yerleştirme puanı hesaplanan 2.187.747 adayın 1.279.439'u tercih yaptı; 730.854'ü bir programa yerleşti: 641.458'i örgün, 89.396'sı açık öğretim programı (Tablo 2). Kontenjan tablosu (Tablo 1; açık öğretim ve KKTC uyruklu kontenjanları hariç, genel ve okul birinciliği kontenjanları) daha dar bir kapsamı sayar: örgün programlarda 676.999 kontenjanın 631.966'sı doldu (349.346 lisans, 282.620 ön lisans), 45.033'ü boş kaldı. Boş kontenjanın dağılımı öğreticidir: devlet üniversitelerinde 481.684 kontenjanın yalnız 2.292'si boş kalırken vakıf üniversitelerinde 176.080 kontenjanın 35.706'sı boş kaldı (Tablo 1). Yani "kontenjan boş kaldı" haberi büyük ölçüde vakıf ön lisans ve lisans programlarını anlatır; devlet lisans programlarında rekabet olduğu gibi durmaktadır.
Öğrenim durumuna göre tablo (Tablo 2) daha da çarpıcıdır. Son sınıf düzeyindeki 766.971 adayın 350.354'ü tercih yaptı ve 218.441'i yerleşti; yani son sınıf adaylarının yüzde 28,5'i o yıl bir programa yerleşti (oran hesaplanmıştır). Önceki yıllarda yerleşmemiş 954.596 adayın 672.226'sı tercih yaptı, 378.664'ü yerleşti (yüzde 39,7; hesaplanmıştır). Daha önce bir programa yerleşmiş 245.447 aday yeniden sınava girdi, 64.865'i yeniden yerleşti. Havuzun en büyük parçası "geçen yıllardan devreden" adaylardır; bu, mezun yılını bir istisna değil, sistemin olağan parçası yapar.
Tercih sırası: yüzde 19 ilk tercihine gidiyor
ÖSYM'nin Şekil 1'i, yerleşen adayların kaçıncı tercihine yerleştiğini verir (ÖSYM, 2026b): birinci tercih yüzde 19,36, ikinci yüzde 11,70, üçüncü yüzde 9,18, dördüncü yüzde 7,57, beşinci yüzde 6,62; sonrası her sırada azalarak yirmi dördüncü tercihte yüzde 0,89'a iner. İlk beş tercihin toplamı yüzde 54,4, ilk on tercihin toplamı yüzde 76,7 eder (toplamlar hesaplanmıştır).
Bu dağılımın pratik anlamı, tercih listesinin bir dilek listesi değil bir olasılık listesi olduğudur: yerleşenlerin beşte dördü ilk tercihine gitmemiştir ve bu bir başarısızlık değil, listenin doğru kurulmasının sonucudur. Tercih ve yerleştirme rehberimizde puan, sıralama ve liste mantığını anlatmıştık; ÖSYM'nin şekli o mantığın ölçülmüş hâlidir. Locke ve Latham'ın (2002) hedef belirleme kuramı, belirli ve zorlayıcı hedeflerin belirsiz "elimden geleni yapacağım" hedeflerinden daha yüksek performans ürettiğini gösterir; ama zorlayıcı hedef, ulaşılabilir alt basamaklarla desteklenmediğinde tersine döner. Yirmi dört tercihlik liste, tam olarak bu basamaklamanın aracıdır.
Sayıdan plana: bu tablo bu hafta ne demek?
Sayısal bilgi belgesi bir öğrenci için üç somut karar üretir. Birincisi, konum. Deneme neti tek başına bir sayıdır; ÖSYM'nin dağılımına konduğunda konuma dönüşür: "TYT matematikte 14 doğru, ortalamanın bir standart sapma üstü; SAY yerleştirme puanı 450'nin üstündeki 63.669 adayın içinde miyim" sorusu, "iyi miyim" sorusundan çok daha kullanışlıdır. "Bu netlerle kaç bin sıralama gelir" yazımız bu çevirinin nasıl yapıldığını anlatır.
İkincisi, kaldıraç. Ortalamaların en düşük olduğu testler (matematik, fen) aynı zamanda sıralamada en çok yer değiştirten testlerdir; çünkü dağılım oradaki her doğruyu binlerce adayın önüne geçmeye çevirir. Türkçede ortalamanın 20 olduğu bir sınavda 25 doğru sizi kalabalığın içinde tutar; matematikte 6'nın ortalama olduğu bir sınavda 15 doğru sizi kalabalığın önüne çıkarır. Net artırmanın kaynak mantığı yazımızda "aynı saat nereye konursa daha çok net getirir" sorusunu bu yüzden sormuştuk.
Üçüncüsü, hedefin gerçekliği. Zimmerman'ın (2002) öz-düzenlemeli öğrenme modeli, hedefin ancak izlenebilir ve geri bildirimle düzeltilebilir olduğunda çalıştığını söyler. "Tıp istiyorum" izlenemez; "2026'da devlet tıp programlarının en düşük giriş puanı 464,9 idi, bu puan yerleştirme puanı 450'nin üstündeki 63 bin adayın içinde olmayı gerektiriyor, bugün deneme netim buna X uzaklıkta" izlenebilir. Belgeler bu cümlenin kurulmasını sağlar.
Bu okuma Fermat'ta nasıl işler?
Kurumumuzda cuma denemesi bir sayı değil bir konum üretir. Öğrencinin ders bazında neti, ÖSYM'nin açıkladığı dağılımlara göre puan ve sıralama tahminine çevrilir; hedef program için gereken sıralama, hedef nete iner; hedef net ile bugünkü net arasındaki fark, konu bazında haftalık listeye dönüşür. Bu çeviriyi FermatAI yapar, koçluk görüşmesi kararı verir, sonraki cuma yeniden ölçülür. Ortalamalar tablosunun kurum içindeki karşılığı da nettir: kurumun ders bazlı ortalamaları ÖSYM'nin ortalamasıyla yan yana konur; fark, "biz iyiyiz" cümlesi için değil, hangi derste hangi seviyede öğrencinin takıldığını görmek için okunur.
Sonuç: sayı korkutmak için değil, konum belirlemek için
2026-YKS'nin sayıları bir tehdit değil bir haritadır: 2,25 milyon aday, matematikte 6,4 ortalama, 730 bin yerleşen, yüzde 19 ilk tercih. Bu haritada nerede durduğunuzu bilmek, "çok çalışmak" cümlesini "matematikte bu hafta şu üç konuyu kapatmak" cümlesine çevirir. Deneme netinizi bu haritada birlikte konumlandırmak isterseniz kurumumuza bekleriz.
Seçilmiş literatür
Bu yazıda başvurulan başlıca kaynaklar; iddiaların izlenebilir olması ve okuyucunun kendi doğrulamasını yapabilmesi için aşağıda listelenmiştir.
- ÖSYM (2026a). 2026-YKS Sınav Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler. Ankara: Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi. osym.gov.tr
- ÖSYM (2026b). 2026-YKS Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler (Tablo 1-3, Şekil 1; Tablo-4: En Küçük ve En Büyük Puanlar). Ankara: Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi. osym.gov.tr
- Ericsson, K. A., Krampe, R. T., & Tesch-Römer, C. (1993). The Role of Deliberate Practice in the Acquisition of Expert Performance. Psychological Review, 100(3), 363–406.
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving Students' Learning With Effective Learning Techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
- Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a Practically Useful Theory of Goal Setting and Task Motivation: A 35-Year Odyssey. American Psychologist, 57(9), 705–717.
- Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a Self-Regulated Learner: An Overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70.
- T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli — Öğretim Programları. Ankara. (Alan becerileri MAB, kavramsal beceriler KB, eğilimler E ve sosyal-duygusal beceriler SDB kodlamaları bu programdan alınmıştır.)
Randevu: fermatvip.com/randevu — 0546 260 54 46
İlgili okumalar: Bu netlerle kaç bin sıralama gelir? · Hedef bölüme göre çalışma: 2026 giriş puanları · Tercih ve yerleştirme: liste mantığı
Akademik künye — Kurumumuzun eğitimde yapay zekâ yaklaşımı dört kalıcı kayıtla açık erişimde belgelenmiştir. Kuram makalesi: DOI 10.5281/zenodo.21910882. Monografi: DOI 10.5281/zenodo.21894382. Tanım makalesi: DOI 10.5281/zenodo.21309306. Teknik rapor: DOI 10.5281/zenodo.21203519. Kayıtlar CERN tarafından işletilen Zenodo altyapısında tutulur; kuram makalesi ve teknik rapor ayrıca EdArXiv (Center for Open Science) ve SSRN üzerinde de açık erişimdedir. Tüm künyeler: Akademik Temel · Araştırma & Yayınlar.