---
title: "Maarif Modelinde Fizik Nasıl Öğretilir? | Fermat"
description: "Maarif'in fizik programı öğrenciden tümevarımsal akıl yürütmeyi, deney yapmayı ve bilimsel çıkarımı ister. Atış ve hava direnci, Pascal ilkesi, ısı ve sıcaklık, elektrik alan ve mercekler üzerinden: her kavramda programdaki öğrenme çıktısı, yaygın yanılgı, gerçek hayattan bağlam ve parametreleriyle oynanabilen canlı bir simülasyon."
url: https://fermatvip.com/maarif-modeli-fizik-nasil-ogretilir
lang: tr
publisher: Fermat Eğitim Kurumları (İzmir, Konak/Alsancak)
date_modified: 2026-11-06
---

# Maarif Modelinde Fizik Nasıl Öğretilir? Tahmin, Simülasyon ve Kavram Yanılgısı

Maarif'in fizik programı öğrenciden tümevarımsal akıl yürütmeyi, deney yapmayı ve bilimsel çıkarımı ister. Atış ve hava direnci, Pascal ilkesi, ısı ve sıcaklık, elektrik alan ve mercekler üzerinden: her kavramda programdaki öğrenme çıktısı, yaygın yanılgı, gerçek hayattan bağlam ve parametreleriyle oynanabilen canlı bir simülasyon.

Fermat Eğitim Kurumları Akademik Kadrosu · 6 Kasım 2026 · 15 dakikada okunur

**Kısa cevap:** Maarif Modeli'nde fizik, formülden değil olaydan başlar. Programın öğrenme çıktıları "tümevarımsal akıl yürütebilme", "deney yapabilme", "bilimsel çıkarım yapabilme" fiilleriyle yazılmıştır; yani öğrenciden önce bir olguyu gözlemesi, değişkenleri ayırması ve ilişkiyi kendisinin kurması beklenir. Fizikte bunun önündeki en büyük engel kavram yanılgılarıdır: "hızlı atılan cisim havada daha uzun kalır", "0 °C'de enerji yoktur", "alan çizgisi yükün yoludur". Bu yanılgılar anlatımla değil, öğrencinin önce tahmin edip sonra yanıldığını gördüğü bir deneyle çözülür. Aşağıdaki beş kavramın her birinde böyle bir deneyi çerçeve içinde çalışan bir simülasyon olarak bulacaksınız.

Fizik eğitimi araştırmalarının en sağlam bulgularından biri, öğrencinin derse boş bir zihinle gelmediğidir. Hareket, kuvvet ve ısı hakkında yıllarca günlük deneyimle kurulmuş, kendi içinde tutarlı açıklamaları vardır ve bu açıklamalar öğretimden sonra da şaşırtıcı ölçüde yerinde kalır (Halloun ve Hestenes, 1985). Kuvvet Kavram Envanteri bu durumu ölçmek için geliştirildi ve formül çözebilen birçok öğrencinin Newton fiziğini kavramsal düzeyde benimsemediğini gösterdi (Hestenes, Wells ve Swackhamer, 1992). McDermott'un deyişiyle öğrettiğimiz ile öğrenilen arasında bir uçurum vardır ve bu uçurum, öğrenciyi kendi fikriyle yüzleştiren etkinliklerle kapanır (McDermott, 1991).

**Maarif Modelinde Alan Öğretimi serisi.** Her yazı bir branşta beş kavramı aynı sırayla ele alır: öğrenme çıktısı, yaygın yanılgı, bağlam, canlı simülasyon ve ölçme. [Giriş: ölçmeden önce deneyim](https://fermatvip.com/maarif-modeli-simulasyonla-ogretim) · **Fizik** · [Kimya](https://fermatvip.com/maarif-modeli-kimya-nasil-ogretilir) · [Biyoloji](https://fermatvip.com/maarif-modeli-biyoloji-nasil-ogretilir) · [Matematik](https://fermatvip.com/maarif-modeli-matematik-nasil-ogretilir) · [Geometri](https://fermatvip.com/maarif-modeli-geometri-nasil-ogretilir) · [Coğrafya](https://fermatvip.com/maarif-modeli-cografya-nasil-ogretilir) · [Tarih](https://fermatvip.com/maarif-modeli-tarih-nasil-ogretilir)

bu yazının haritası

*01* Maarif'te fizik: önce model, sonra ölçme*02* Atış ve hava direnci: yörünge neden…*03* Pascal ilkesi: hidrolik pres kuvvet…*04* Isı ve sıcaklık: aynı ısı neden farklı…*05* Elektrik alan: alan çizgisi neden yükün…*06* Mercekler: gerçek görüntü her zaman büyük…*07* Fermatrix'te fizik: sayılarla

## Maarif'te fizik: önce model, sonra ölçme

Maarif'in fizik programı dokuzuncu sınıftan itibaren kuvvet ve hareket, akışkanlar, enerji, elektrik, dalgalar, optik, madde ve doğası temalarını işler (MEB, 2024). Öğrenme çıktılarının fiilleri dikkat çekicidir: "matematiksel modeline yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme" gibi ifadeler, öğrencinin formülü hazır almasını değil, veriden yola çıkıp formüle kendisinin ulaşmasını ister. Sınavda bunun karşılığı, formülün doğrudan sorulmadığı ama arkasındaki ilişkinin bir senaryoda kullanılmasının istendiği sorulardır.

Simülasyon burada bir laboratuvar işlevi görür: değişkeni tek tek değiştirmeye, ölçüm almaya ve grafiği anında görmeye izin verir. Aşağıdaki her bölüm aynı sırayla kurulmuştur: programdaki öğrenme çıktısı, yaygın yanılgı, kavram bankasından bir bağlam, simülasyon ve aynı kavramın bağlam temelli bir soruda nasıl ölçülebileceği.

## Atış ve hava direnci: yörünge neden simetrik kalmaz?

**Öğrenme çıktısı.** FİZ.10.1.6 ve FİZ.11.1.5 — *“İki boyutta sabit ivmeli hareket ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme · Limit hızı etkileyen değişkenler ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme”*

**Yaygın yanılgı.** Kavram bankasındaki kartın adı yanılgıyı özetliyor: *“Hızlı fırlatılan cisim geç düşmez.”* Öğrenciler masadan hızlı fırlatılan bilyenin daha uzağa gittiği için havada daha uzun kaldığını düşünür; yol uzadıkça sürenin de uzadığı sezgisi güçlüdür. Oysa yatay hız düşey harekete karışmaz; düşme süresi yalnız yüksekliğe bağlıdır. İkinci yanılgı hava direnciyle gelir: “hava direnci menzili biraz kısaltır, yörünge yine simetrik bir parabol kalır.” Gerçekte direnç hızın karesiyle büyür; cisim yükselirken hızlıdır ve çok yavaşlar, inerken daha yavaştır. Bu yüzden tepe noktası inişe doğru kayar ve iniş yükselişten diktir. Gündelik hareket sezgilerinin bu tür tahminleri nasıl yönlendirdiği uzun süredir belgelenmektedir (Halloun ve Hestenes, 1985).

**Bağlam.** Maarif ders kitabı iki boyutta hareketi iki görseli yan yana koyarak açar: atılan bir top ve kaynak işlemi sırasında kopan kıvılcımlar. Metal parçasından ayrılan akkor kıvılcıma, ayrıldığı andan sonra yalnız yer çekimi etkir; çizdiği ışıklı iz bu yüzden bir paraboldür. Bankadaki ikinci bağlam bir afet senaryosudur: uçaktan bırakılan yardım paketi uçağın yatay hızını taşır ve hedefin tam üstünde değil, belli bir mesafe önce bırakılmak zorundadır. Pilotun hesabı, yatay ve düşey hareketin birbirinden bağımsız olduğu ilkesinin kendisidir.

![Eğik atış simülasyonu: vakumdaki simetrik parabol ile hava dirençli asimetrik yörünge yan yana, eşit zaman aralıklı noktalar, üstte yatay hızın zamanla azaldığı grafik, yanda ilk hız, açı, hava direnci ve rüzgâr kaydırıcıları](https://fermatvip.com/assets/fermatrix/atisruzgar-1000.webp)

Fermatrix · Fizik · Kuvvet ve Hareket **Atış PRO — Hava ve Rüzgâr.** İki yörünge fırlatmadan önce çizilir: yeşil vakum parabolü ve turuncu hava dirençli yörünge. Hava direncini artırın; menzilin kısaldığını, tepenin inişe doğru kaydığını ve yatay hızın sabit kalmadığını üstteki grafikte izleyin.

**Simülasyonda deneyin.** Önce hava direncini sıfıra çekin ve iki yörüngenin üst üste geldiğini görün. Sonra panelin sorusunu tahmin edin: hava direnci artınca menzil ne kadar kısalır, tepe nereye kayar? Fırlatın. Eşit aralıklı noktaların inişte sıklaştığına ve üstteki grafikte yatay hızın sürekli düştüğüne bakın. Ölçüm panelinde limit hız hesaplanır: ilk hız limit hızı aştığında sürtünme baskın hâle gelir ve menzil sert düşer. Son olarak arka ve karşı rüzgârı deneyin; aynı atışın yalnız havanın hareketiyle nasıl değiştiğini görün.

**Ölçme köprüsü.** Bankadaki Maarif tarzı ölçme maddesi bir sahil güvenlik senaryosu kurar: 80 m yüksekliğindeki bir falezin kenarından denize doğru 30 m/s yatay hızla bir şamandıra fırlatılıyor; hava direnci önemsiz, g = 10 m/s². Öğrenciden havada kalma süresini, falezden yatay uzaklığı ve suya çarpma anındaki düşey hızı bulması istenir. Düşey hareket tek başına süreyi verir: 80 = ½·10·t² olduğundan t = 4 s. Yatay hız değişmediği için x = 30·4 = 120 m, düşey hız ise 10·4 = 40 m/s olur. Simülasyonda yanılgısını kırmış bir öğrenci, sürenin yatay hızdan bağımsız olduğunu formülü hatırlamadan da söyler.

## Pascal ilkesi: hidrolik pres kuvvet kazandırır, enerji kazandırmaz

**Öğrenme çıktısı.** FİZ.9.3.2 ve FİZ.9.3.3 — *“Durgun sıvılarda basınca yönelik çıkarımlarda bulunabilme · Sıvılarda basıncın kullanıldığı günlük hayat örneklerine ilişkin sorgulama yapabilme”*

**Yaygın yanılgı.** Sıvı basıncının en yaygın yanılgısı kabın biçimine dairdir: “Aynı yükseklikte su bulunan iki kaptan geniş olanının tabanındaki basınç daha büyüktür, çünkü içindeki su daha ağırdır.” Öğrenci katı basıncındaki P = G/A sezgisini sıvıya taşır; oysa durgun sıvıda basınç yalnız derinliğe ve sıvının cinsine bağlıdır (P = h·d·g). Hidrolik preste yanılgı bir adım öteye geçer: büyük piston daha büyük kuvvet uyguladığına göre sistem karşılıksız iş üretiyor gibi görünür. Akışkanlar konusundaki kavram araştırmaları, basıncın kuvvetle ve ağırlıkla karıştırılmasının bu yanılgıların ortak kökü olduğunu gösterir (Besson, 2004).

**Bağlam.** Beton ağırlık barajlarının kesiti üçgene benzer: tepede birkaç metre olan kalınlık tabanda onlarca metreye çıkar. Bu, basıncın derinlikle doğru orantılı artmasının sonucudur; 60 metre derinlikte su basıncı 60 · 1000 · 10 = 600.000 Pa, yani yaklaşık 6 atmosferdir. Maarif ders kitabı ise basınç bölümünü paletli bir iş makinesiyle açar: makine geniş paletleriyle zemine yaptığı basıncı küçültür. Katıda temas alanı basıncı değiştirir; sıvıda ise kabın genişliği tabandaki basıncı değiştirmez. İki bağlamı yan yana koymak, iki farklı basınç modelini ayırmanın en kısa yoludur.

![Hidrolik pres simülasyonu: küçük pistona uygulanan kuvvet, büyük pistonun üstündeki araba, manometre, sağda araba yüksekliği ve iş grafikleri, yanda piston alanları, kuvvet ve yük kaydırıcıları](https://fermatvip.com/assets/fermatrix/pascal-ilkesi-hidrolik-pres-1000.webp)

Fermatrix · Fizik · Basınç ve Akışkanlar **Pascal İlkesi — Hidrolik Pres ve Fren.** Küçük pistona uygulanan kuvvetin oluşturduğu basınç sıvının her noktasına iletilir. Pompalayın: büyük piston arabayı kaldırır ama her vuruşta küçük pistonun yolunun yalnız alan oranı kadarını yükselir; iki taraftaki iş eşit kalır.

**Simülasyonda deneyin.** Simülasyon bir tahminle açılır: 5 cm²'lik küçük pistona 100 N ile basınca 500 cm²'lik büyük piston 1.200 kg'lık arabayı kaldırır mı? Alan oranı 100 olduğu için büyük pistondaki kuvvet 10.000 N olur; arabanın ağırlığı bunu aşar ve araba kalkmaz. Kuvveti artırıp arabayı kaldırdıktan sonra Pompala düğmesine basın: küçük piston her vuruşta 10 cm iner, araba yalnızca 1 mm yükselir. Sağdaki grafik iki taraftaki işi üst üste çizer; kuvvetten kazanılan yoldan kaybedilir.

**Ölçme köprüsü.** Bankadaki Maarif tarzı madde, bir su deposuna daldırılan ve kenarı 0,2 m olan kapalı bir ölçüm kutusunu anlatır. Kutu önce üst yüzeyi 0,5 m, sonra 1,5 m derinde olacak biçimde tutulur ve öğrenciye üst ve alt yüzeylere etki eden basınç kuvvetlerinin ve bunların farkının nasıl değiştiği sorulur. İki yüzeydeki kuvvet de derinlikle artar; fark ise iki konumda da aynı kalır, çünkü yalnız kutunun yüksekliğine bağlıdır. Bu fark, kaldırma kuvvetinin kendisidir. Soru derinlik, basınç ve kaldırma kuvvetini tek bir modelde birleştirmeyi ister; ezber burada işe yaramaz.

## Isı ve sıcaklık: aynı ısı neden farklı sıcaklık yapar?

**Öğrenme çıktısı.** FİZ.9.4.1 ve FİZ.9.4.2 — *“İç enerjinin ısı ve sıcaklık ile arasındaki ilişki hakkında tümevarımsal akıl yürütebilme · Isı, öz ısı, ısı sığası ve sıcaklık farkı arasındaki matematiksel modele ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme”*

**Yaygın yanılgı.** Isı ile sıcaklığın aynı şey sanılması, fizik eğitiminde en erken belgelenen yanılgılardandır (Erickson, 1979). Bankadaki kart bunun keskin bir biçimini kayda geçirir: *“0 °C'deki buzun ısı enerjisi yoktur.”* Günlük dilde sıfır “hiç yok” demektir ve Celsius ölçeğinin sıfırı gerçek bir sıfır gibi görünür. Oysa 0 °C, suyun donma noktasına verilmiş bir işarettir; mutlak ölçekte 273 K'dir ve tanecikler hareket etmeye devam eder.

**Bağlam.** Yaz günü sahilde kum çıplak ayakla basılamayacak kadar kızgınken birkaç metre ötedeki deniz suyu serindir. İkisi de aynı Güneş'ten yaklaşık aynı enerjiyi alır; fark öz ısıdadır. Suyun öz ısısı kumu oluşturan minerallerinkinin yaklaşık beş katıdır ve Q = m·c·ΔT bağıntısında c büyüdükçe aynı ısının yaptığı sıcaklık artışı küçülür. Maarif ders kitabı aynı fikri dört kap su ile kurar: 20 °C'deki 500 g ve 700 g su, 80 °C'deki sıcak su ve 10 °C'deki soğuk su. İlk iki kabın taneciklerinin ortalama hareket enerjisi aynıdır ama iç enerjileri farklıdır; sıcaklık ortalamayı, iç enerji toplamı anlatır.

![Isı ve sıcaklık simülasyonu: özdeş ısıtıcıların üstünde su ve zeytinyağı dolu iki kap, termometreler, mutlak sıcaklık şeridi, sağda sıcaklık–verilen ısı grafiği ve iki farklı eğim, yanda kütle, ısıtıcı gücü ve başlangıç sıcaklığı kaydırıcıları](https://fermatvip.com/assets/fermatrix/isi-sicaklik-ve-oz-isi-1000.webp)

Fermatrix · Fizik · Isı, Sıcaklık ve Termodinamik **Isı, Sıcaklık ve Öz Isı — Aynı Isı, Farklı Sıcaklık.** Özdeş iki ısıtıcı iki kaba her saniye aynı ısıyı verir. Hangisinin önce 60 °C'ye çıkacağını tahmin edin; sıcaklık–ısı grafiğindeki eğim farkının öz ısıdan geldiğini ve 0 °C'nin enerjinin bittiği yer olmadığını görün.

**Simülasyonda deneyin.** Bir kaba su, ötekine zeytinyağı koyun ve kütleleri eşitleyin. Hangisinin önce 60 °C'ye çıkacağını tahmin edin, sonra ısıtın. Sağdaki grafikte iki doğrunun eğimleri ayrışır; eğim 1/(m·c)'dir ve ölçüm paneli ölçülen sıcaklık artışları oranını teorik ısı sığası oranıyla yan yana yazar. Ardından başlangıç sıcaklığını 0 °C'ye çekin: termometre sıfır gösterir ama mutlak ölçek şeridi 273 K'de kalır. “Sıfır derecede enerji yoktur” inancı bu noktada sayıyla çürür. Son olarak “Sahil” senaryosunu açın; kum ile deniz suyunun aynı ısıyla ne kadar farklı ısındığını görün.

**Ölçme köprüsü.** Bankadaki Maarif tarzı madde bir deney tasarımıdır: özdeş üç behere 150'şer gram su konur; biri 55 °C'ye ısıtılır, biri 8 °C'ye soğutulur, biri 20 °C'de bırakılır ve her behere aynı anda bir damla gıda boyası damlatılır. Boya en hızlı sıcak suda dağılır. Soru, bu gözlemden sıcaklık ile tanecik hareketi arasındaki ilişkiyi kurmayı ve ısı ile sıcaklık kavramlarını ayırmayı ister. Simülasyonda iç enerjinin kütleyle, sıcaklığın ise ortalama hareketle ilgili olduğunu görmüş bir öğrenci deney sonucunu doğru kavrama bağlar.

Yaz günü sahilde kum çıplak ayakla basılamayacak kadar kızgınken birkaç metre ötedeki deniz suyu serindir.

Isı ve sıcaklık: aynı ısı neden farklı sıcaklık yapar?

## Elektrik alan: alan çizgisi neden yükün yolu değildir?

**Öğrenme çıktısı.** FİZ.11.2.1 ve FİZ.11.2.2 — *“Elektrik yükleri arasındaki elektriksel kuvvetin matematiksel modeline yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme · Elektriksel alanın matematiksel modeline yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme”*

**Yaygın yanılgı.** Elektrik alan, öğrencilerin en zor soyutladığı kavramlardandır; araştırmalar alanın çoğu zaman kuvvetle özdeşleştirildiğini ve kaynağından koparılıp ölçüm yapılan yüke bağlandığını gösterir (Furió ve Guisasola, 1998). Bankadaki kart bunu şöyle yazar: *“Bir noktaya büyük yük koyarsam oradaki elektrik alan da büyür.”* Ölçme aracı ile ölçülen nicelik karışır; oysa E = k·q/d² bağıntısında yalnız kaynak yük ve uzaklık vardır. Simülasyonun hedeflediği ikinci yanılgı görseldir: “Alan çizgileri, serbest bırakılan bir yükün izleyeceği yoldur.”

**Bağlam.** Termik santrallerin, çimento ve demir-çelik fabrikalarının bacalarındaki elektrostatik filtreler doğrudan Coulomb kuvvetine dayanır: baca gazı yüksek gerilimli bir tel ile plakalar arasından geçerken toz tanecikleri yüklenir ve plakaya çekilir. Maarif ders kitabı ise alan çizgilerinin keyfî bir çizim olmadığını bir deneyle gösterir: yüklü bir iletkenin çevresine serpilen ince tohumlar alan doğrultusunda dizilir ve çizilen model görünür bir desene dönüşür.

![Coulomb yasası simülasyonu: zıt işaretli iki yükün alan çizgileri ve eş potansiyel eğrileri, bırakılan deneme yükünün gerçek yolu ile alan çizgisinin karşılaştırması, sağda kuvvet–uzaklık ve hız–zaman grafikleri, yanda yük ve uzaklık kaydırıcıları](https://fermatvip.com/assets/fermatrix/coulomb-yasasi-ve-elektrik-a-1000.webp)

Fermatrix · Fizik · Elektrik ve Manyetizma **Coulomb Yasası — Alan Çizgisi Yol Değildir.** Yükleri ve uzaklığı değiştirin; alan çizgileri ve eş potansiyel eğrileri canlı çizilir. Durgun bıraktığınız deneme yükünün alan çizgisini izleyip izlemeyeceğini tahmin edin, sonra bırakın.

**Simülasyonda deneyin.** Önce tahmin edin: sürtünmesiz bir masada durgun bırakılan yüklü bir bilye, başladığı noktadan geçen alan çizgisini izler mi? Bırakın. Bilye ilk anda çizgiye teğet ivmelenir; hız kazandıkça eylemsizlik onu çizgiden ayırır ve gerçek yolu çizgiden sapar. Çizgi yalnız kuvvetin, yani ivmenin yönünü gösterir. Ardından uzaklığı iki katına çıkarın ve kuvvet–uzaklık grafiğinde kuvvetin dörtte bire indiğini okuyun. Son olarak deneme yükünü değiştirin: bilyeye etki eden kuvvet değişir, alan çizgilerinin deseni değişmez.

**Ölçme köprüsü.** Bağlam temelli bir madde şunu sorabilir: bir elektrostatik filtrede telin çevresindeki bir noktaya önce küçük, sonra iki katı yüklü bir toz taneciği geldiğinde o noktadaki elektrik alan ve taneciğe etki eden kuvvet nasıl değişir? Doğru cevap, alanın aynı kaldığını, kuvvetin ise iki katına çıktığını söyler. Simülasyonda deneme yükünü değiştirip alan desenini sabit gören öğrenci bu ayrımı tek bir gözleme bağlar.

## Mercekler: gerçek görüntü her zaman büyük müdür?

**Öğrenme çıktısı.** FİZ.11.4.9 ve FİZ.11.4.10 — *“Merceklerin özelliklerine ilişkin karşılaştırma yapabilme · Merceklerde görüntü oluşumu ile ilgili deney yapabilme”*

**Yaygın yanılgı.** “Gerçek görüntü, ve mercek, her zaman büyütür.” Bankadaki kart aynı yanılgıyı günlük bir araç üzerinden yazar: *“Büyüteç nereye tutulursa tutulsun cismi büyük gösterir.”* Aracın adı bir özellik sanılır; oysa büyütme mercekte değil, cisim ile mercek arasındaki uzaklıktadır. Goldberg ve McDermott'un (1987) çalışması, öğrencilerin gerçek görüntünün nerede ve nasıl oluştuğunu açıklamakta zorlandığını, görüntüyü çoğu zaman perdeye ya da merceğe ait bir nesne gibi düşündüğünü gösterir.

**Bağlam.** Telefon kamerası mercek denkleminin sınır durumunda çalışır: cisim metrelerce uzaktayken odak uzaklığı birkaç milimetredir. Cisim uzaklığı odak uzaklığından çok büyük olduğunda görüntü odak düzleminin hemen üzerinde, küçük ve ters oluşur; sensör tam oraya yerleştirilmiştir. Sınıftaki projeksiyon cihazı ise tersini yapar: nesne odak uzaklığı ile iki katı arasına yerleştirilir ve perdede büyük, ters bir gerçek görüntü elde edilir. Aynı mercek, yalnız uzaklık değiştiği için iki zıt sonuç verir.

![Optik tezgâh simülasyonu: ince kenarlı mercek, cisimden çıkan üç temel ışın, perdede oluşan küçük ve ters gerçek görüntü, altta görüntü uzaklığı ve büyütme grafikleri, yanda odak uzaklığı, cisim uzaklığı ve perde kaydırıcıları](https://fermatvip.com/assets/fermatrix/optik-1000.webp)

Fermatrix · Fizik · Dalgalar ve Optik **Optik Tezgâh — mercek, üç temel ışın ve perde.** Cismin ucundan çıkan üç temel ışın merceği geçip kesiştiği yerde görüntüyü oluşturur. Cismi merceğe yaklaştırın; görüntünün ne zaman büyüdüğünü, ne zaman küçük kaldığını alttaki büyütme grafiğinde izleyin.

**Simülasyonda deneyin.** Simülasyon cisim 8 cm'de, odak uzaklığı 3 cm iken açılır. Önce tahmin edin: perdedeki görüntü büyük mü olacak, küçük mü? Mercek denklemi görüntü uzaklığını 4,8 cm, büyütmeyi 0,6 verir; görüntü gerçek, ters ve küçüktür. Perdeyi kaydırıp netleyin, sonra cismi merceğe doğru yaklaştırın. Büyütme grafiğinde, cisim iki odak uzaklığının içine girdiğinde |m| = 1 çizgisinin aşıldığını, cisim odağı geçince gerçek görüntünün kaybolup büyüteç davranışının başladığını izleyin. “Projeksiyon” ve “Büyüteç” düğmeleri bu iki durumu hazır kurar.

**Ölçme köprüsü.** Bağlam temelli bir madde bunu doğrudan sınıfa taşıyabilir: projeksiyon cihazı perdeden uzaklaştırıldığında görüntüyü yeniden netlemek için cihazın merceği nesneye yaklaştırılmalı mı, uzaklaştırılmalı mı ve görüntü büyür mü? Görüntü uzaklığı arttığında cisim uzaklığının odağa doğru azalması gerekir; görüntü de büyür. Öğrenci bunu formülle olduğu kadar, simülasyonda iki grafiğin birlikte nasıl değiştiğini gördüğü için de söyleyebilir.

## Fermatrix'te fizik: sayılarla

Fizik, Fermatrix'in en geniş rafıdır. Simülasyonlar programın ünite yapısına göre on alt rafa ayrılır; projeksiyonla derste kullanılırken öğretmen önce branşa, sonra alt rafa tıklayarak simülasyona birkaç saniyede ulaşır.

| Fermatrix · Fizik rafı | Simülasyon |
|---|---|
| Dalgalar ve Optik | 45 |
| Elektrik ve Manyetizma | 44 |
| Kuvvet ve Hareket | 35 |
| Modern ve Atom Fiziği | 29 |
| Astrofizik ve Uzay | 22 |
| Basınç ve Akışkanlar | 18 |
| İş, Enerji ve Momentum | 15 |
| Dönme, Tork ve Denge | 14 |
| Isı, Sıcaklık ve Termodinamik | 12 |
| Basit Makineler | 6 |
| **Toplam** | **240** |

Ölçüm: 6 Kasım 2026, simülatör menüsünün kendi sınıflandırıcısıyla gerçek tarayıcıda sayıldı. Raf toplamına PhET ve NASA gibi kurumların açık simülasyonları da konuk olarak girer (7 adet); geri kalanı kurum içinde geliştirildi.

Bu yazıdaki simülasyonlar, Fermatrix'in fizik rafındaki 240 simülasyondan seçildi. Rafın tamamında 1.004 canlı parametre var: her kaydırıcı hem sahneyi hem ölçüm panelini aynı anda değiştirir. Bütün raflar aynı yazılım sözleşmesiyle yazılır: tarayıcıda çalışan JavaScript modülleri, HTML5 Canvas ile çizim ve her simde aynı beş parça (başlangıç durumu, parametreler, eylemler, ölçüm paneli, çizim). Bir sim rafa girmeden önce gerçek bir tarayıcıda açılır; hata vermeden çizmesi ve ölçüm paneli üretmesi şarttır. Ardından ayrı bir ölçüm, simin canlı parametre, eylem, ikinci grafik, tahmin adımı ve adıyla yazılmış bir yanılgı taşıyıp taşımadığına bakar.

Fizik simülasyonlarının arkasında kavram bankasının fizik bölümü durur: 63 konu ve 1.520 atom. Bu yazıdaki her bölümün yanılgı ve bağlam paragrafı bu atomlardan alınmıştır; simülasyon panelinde gördüğünüz “Önce tahmin et” sorusu da aynı kayıttan türetilir.

## Fermat'ta bu yaklaşım sınıfa nasıl iner?

Fizik derslerimizde simülasyon, dersin sonunda gösterilen bir video gibi değil, dersin ortasında açılan bir deney gibi kullanılır. Öğretmen akıllı projeksiyonda simülasyonu açar, sınıftan tahmin toplar, tahminleri tahtaya yazar ve deneyi ancak ondan sonra çalıştırır. Yanılan tahmin bir hata değil, dersin asıl malzemesidir; çünkü kavramsal değişim, öğrencinin kendi açıklamasının yetmediğini gördüğü anda başlar (Posner ve ark., 1982). Sınıflarımız en fazla 8 kişilik olduğu için her öğrencinin tahmini görülür ve tartışılır. Deneme sonuçlarında belirli bir kavramda tekrar eden hatalar FermatAI tarafından öğretmene taşındığında, o kavram bir sonraki derste yine bir simülasyonla ve bu kez farklı bir bağlamla ele alınır.

## Sıkça sorulan sorular

**Maarif Modelinde fizik nasıl öğretilmeli?** Formülden değil olaydan başlayarak. Öğrenci önce bir olguyu gözler ve sonucu tahmin eder, sonra değişkenleri tek tek değiştirerek ilişkiyi kendisi kurar; formül bu sürecin sonunda gelir. Program öğrenme çıktılarını da bu fiillerle yazar: tümevarımsal akıl yürütme, deney yapma, bilimsel çıkarım.

**Fizikte kavram yanılgısı nasıl giderilir?** Doğru bilgiyi tekrar anlatmak çoğu zaman yetmez. Öğrencinin önce kendi tahminini söylediği, sonra tahminin tutmadığını gördüğü bir deney gerekir. Tahmin-gözlem-açıklama döngüsü ve iyi tasarlanmış bir simülasyon bu anı güvenle ve tekrarlanabilir biçimde üretir.

**Fermatrix'te kaç fizik simülasyonu var?** 6 Kasım 2026 itibarıyla 240. Bunların 7 tanesi PhET ve NASA gibi kurumların açık simülasyonlarıdır; geri kalanı kurum içinde geliştirildi. Simülasyonlar dalgalar ve optikten basit makinelere on alt rafa ayrılır.

## Seçilmiş literatür

Bu yazıda başvurulan başlıca kaynaklar; iddiaların izlenebilir olması ve okuyucunun kendi doğrulamasını yapabilmesi için aşağıda listelenmiştir.

- T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (2024). *Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli — Öğretim Programları* . Ankara. (Alan becerileri MAB, kavramsal beceriler KB, eğilimler E ve sosyal-duygusal beceriler SDB kodlamaları bu programdan alınmıştır.)
- Hestenes, D., Wells, M., & Swackhamer, G. (1992). Force Concept Inventory. *The Physics Teacher* , 30(3), 141–158.
- Halloun, I. A., & Hestenes, D. (1985). Common Sense Concepts About Motion. *American Journal of Physics* , 53(11), 1056–1065.
- McDermott, L. C. (1991). Millikan Lecture 1990: What We Teach and What Is Learned — Closing the Gap. *American Journal of Physics* , 59(4), 301–315.
- Erickson, G. L. (1979). Children's Conceptions of Heat and Temperature. *Science Education* , 63(2), 221–230.
- Besson, U. (2004). Students' Conceptions of Fluids. *International Journal of Science Education* , 26(14), 1683–1714.
- Furió, C., & Guisasola, J. (1998). Difficulties in Learning the Concept of Electric Field. *Science Education* , 82(4), 511–526.
- Goldberg, F. M., & McDermott, L. C. (1987). An Investigation of Student Understanding of the Real Image Formed by a Converging Lens or Concave Mirror. *American Journal of Physics* , 55(2), 108–119.
- Posner, G. J., Strike, K. A., Hewson, P. W., & Gertzog, W. A. (1982). Accommodation of a Scientific Conception: Toward a Theory of Conceptual Change. *Science Education* , 66(2), 211–227.
- White, R. T., & Gunstone, R. F. (1992). *Probing Understanding* . London: Falmer Press.
- Rutten, N., van Joolingen, W. R., & van der Veen, J. T. (2012). The Learning Effects of Computer Simulations in Science Education. *Computers & Education* , 58(1), 136–153.

Çocuğunuzun fizik deneme sonuçlarında hangi kavramın tekrar ettiğini birlikte okuyalım ve o kavramın simülasyonunu derste nasıl kullandığımızı yerinde gösterelim.

**Randevu:** [fermatvip.com/randevu](https://fermatvip.com/randevu) — 0546 260 54 46

İlgili okumalar: [Serinin girişi: ölçmeden önce deneyim](https://fermatvip.com/maarif-modeli-simulasyonla-ogretim) · [Maarif Modelinde kimya](https://fermatvip.com/maarif-modeli-kimya-nasil-ogretilir) · [Maarif Modeli ve YKS](https://fermatvip.com/maarif-modeli-yks-donusumu)

**Akademik künye —** Kurumumuzun eğitimde yapay zeka yaklaşımı dört kalıcı kayıtla açık erişimde belgelenmiştir. Kuram makalesi: DOI [10.5281/zenodo.21910882](https://doi.org/10.5281/zenodo.21910882). Monografi: DOI [10.5281/zenodo.21894382](https://doi.org/10.5281/zenodo.21894382). Tanım makalesi: DOI [10.5281/zenodo.21309306](https://doi.org/10.5281/zenodo.21309306). Teknik rapor: DOI [10.5281/zenodo.21203519](https://doi.org/10.5281/zenodo.21203519). Kayıtlar CERN tarafından işletilen Zenodo altyapısında tutulur; kuram makalesi ve teknik rapor ayrıca EdArXiv (Center for Open Science) ve SSRN üzerinde de açık erişimdedir. Tüm künyeler: [Akademik Temel](https://fermatvip.com/arastirma/) · [Araştırma & Yayınlar](https://fermatvip.com/fermatai-arastirma-yayinlari).

Çocuğunuzun fizik deneme sonuçlarında hangi kavramın tekrar ettiğini birlikte okuyalım ve o kavramın simülasyonunu derste nasıl kullandığımızı yerinde gösterelim.

Seçilmiş literatür

konuyla ilgili yazılar

### Maarif Modelinde Ölçme Yalnız Sınav mı? Bağlamı Önce Deneyimletmek: Fermatrix Simülasyon Dünyası

çevir ↺

❝ Öğrencilerimiz, öğretmenlerimiz ve bizimle çalışan eğitimciler için açıktır; dışarıya satılan bir ürün değildir.

[Yazıyı aç →](https://fermatvip.com/maarif-modeli-simulasyonla-ogretim)

### Tanecik Düzeyinde Düşünmek: Maarif Modelinde Kimya Nasıl Öğretilir?

çevir ↺

❝ Oysa katsayılar tanecik, yani mol oranıdır ve sınırlayıcı bileşen miktarın kendisine değil, miktarın katsayıya oranına göre belirlenir.

[Yazıyı aç →](https://fermatvip.com/maarif-modeli-kimya-nasil-ogretilir)

### Maarif Modeli ile YKS'de Değişen Ne? Konu Listesi Değil, Ölçülen Şey

çevir ↺

❝ Bağlamlı ve çok adımlı soruda bu mümkün değildir: yanlış kurulmuş bir şema, ilk adımda çözümü yanlış yöne çevirir.

[Yazıyı aç →](https://fermatvip.com/maarif-modeli-yks-donusumu)

---

*Bu metin https://fermatvip.com/maarif-modeli-fizik-nasil-ogretilir sayfasının Markdown ikizidir; içerik HTML sayfasıyla aynıdır. Kurumun yapay zeka özet dosyası: https://fermatvip.com/llms.txt*
